یافته‌های جدید دانشمندان نشان می‌دهد در پس‌تاندارانی که مغز آن‌ها گسترش‌یافته‌تر است، تفاوت اندازه جثه میان نرها و ماده‌ها کمتر از معمول است. به عبارت دیگر، پستانداران با مغز پیچیده‌تر برای بقای نسل و جفت‌گیری به‌اندازه بدنشان متکی نیستند.
در تعداد زیادی از گونه‌های پس‌تاندار، نرها بزرگ‌تر از ماده‌ها هستند یا برعکس. این صفت دودیسی اندازه جنسیتی (SSD) نام دارد؛ برای مثال فک‌های فیلی نر حدودا سه برابر فک‌های فیلی ماده‌اند. برعکس، دلفین‌های نر و ماده هیچ تفاوتی در اندازه جثه ندارند. انسان‌ها در می‌انه این طیف قرار دارند؛ انسان نر به‌طور می‌انگین از انسان ماده بزرگ‌تر است اما در کل جمعیت همپوشانی‌هایی وجود دارد.
دانشمندان مرکز تکامل می‌لنر در دانشگاه باث انگلستان برای درک رابطه این صفت با تکامل ژنوم، شباهت‌های بین ژنوم‌های ۱۲۴ گونه پس‌تاندار را بررسی کردند.
آن‌ها برای مطالعه خود، ژن‌ها را در خانواده‌هایی با عملکرد‌های مشابه دسته‌بندی کردند و اندازه این خانواده‌های ژن را اندازه‌گیری کردند. دریافتند که در گونه‌هایی با تفاوت زیاد در اندازه دو جنس، خانواده‌های ژن مرتبط با قوه بویایی بزرگ‌تر و خانواده‌های ژن مرتبط با گسترش مغز کوچک‌تر بودند.
این موضوع احتمالا به این معنی است که در پستانداران با تفاوت کوچک در اندازه نرها و ماده‌ها (صفتی که تک‌دیسی نام دارد) خانواده‌های ژن مرتبط با گسترش مغز بزرگ‌تر هستند.
نقش پیچیدگی مغز پستانداران در جفت‌گیری
پژوهشگران از یافتن رابطه آماری بین SSD بزرگ و خانواده‌های ژن گسترده برای کارکرد بویایی غافلگیر شدند. مسئله غافلگیرکننده‌تر برای آن‌ها این بود که خانواده‌های ژن کوچک‌تر همان‌هایی بودند که با گسترش مغز مرتبط داشتند.
پژوهشگران می‌گویند در گونه‌های دارای SSD بزرگ، صفاتی همانند حس بویایی که در شناسایی جفت‌ها و قلمرو‌ها نقش مهم دارد، می‌تواند تعیین‌کننده باشد.
برعکس، پستانداران با SSD کوچک‌تر بر گسترش مغز خود متمرکز شده‌اند و ساختار‌های اجتماعی و در نتیجه راه‌حل‌های جفت‌یابی پیچیده‌تری دارند؛ یعنی آن‌ها با ابزاری غیر از اندازه جثه، برای یافتن جفت و تولیدمثل رقابت می‌کنند.
به این دلیل، به احتمال زیاد در پستانداران با SSD کوچک‌تر خانواده‌های ژن مرتبط با عملکرد‌های مغز گسترده‌تر هستند و این جانوران رفتار‌های پیچیده‌تری در جفت‌گیری و تولیدمثل نشان می‌دهند. برای مثال ممکن است در این جانوران هر دو والد از فرزندان نگهداری کنند یا سیستم تولیدمثل تک‌جفتی حاکم باشد.
این نتایج مشخص می‌کند اندازه جثه در برخی گونه‌ها عامل جنسیتی مهمی در انتخاب جفت و بقاست اما در برخی پستانداران، این عامل اهمیت چندانی ندارد.
اکنون برای پژوهشگران مهم است که بدانند صفاتی همانند SSD چگونه بر تکامل مغز و ژنوم ما تأثیر گذاشته‌اند. آن‌ها تصمیم دارند در پژوهش‌های آینده نقش اندازه اندام‌های تولیدمثلی پستانداران را در تکامل ژنوم آن‌ها بررسی کنند.
نتایج این پژوهش در مجله <a href="https://www.nature.com/articles/s41467-024-50386-x" target="_blank" rel="noreferrer noopener nofollow" منتشر شده است.
