روشهای ساخت جزایر مصنوعی در دریا؛ از لایروبی تا چالشهای زیستمحیطی, جزایر مصنوعی نمادین از پیشرفتهای شگفتانگیز مهندسی مدرن محسوب میشوند که در بستر آبهای باز، از دریاها تا اقیانوسها، به وجود میآیند. این ساختارها امروزه میزبان مجموعههای مسکونی، تفریحی و تجاری مشهور جهانی شدهاند. نمونههای بارز آنها پالم جمیرا در دبی و فرودگاه بینالمللی هنگکنگ هستند که شهرت جهانی دارند.

اما فرآیند اجرای این پروژههای کلان چگونه انجام میپذیرد و چه عواملی باعث شوک و نگرانی در افکار عمومی شده است؟ مراحل فنی احیای زمین در آبهای باز معمولترین تکنیک برای ایجاد جزیره مصنوعی، روش احیای زمین است.

ماشینآلات لایروبی عظیم و تخصصی وظیفه کاشت لایهبهلایه این مواد را بر عهده دارند تا سطحی خشک، پایدار و بالاتر از سطح آب بحریه شکل گیرد. برای مقابله با قدرت تخریبی امواج، جریانهای جری و پدیده جزر و مد، حاشیه جزیره با سنگهای سنگین، بلوکهای بتنی یا موجشکنهای مهندسی تقویت میشود. این باند محافظ در برابر فرسایش سواحل و ناپایداری بستر عمل میکند.

پس از تثبیت بستر، زیرساختهای عمرانی شامل جادهها، شبکههای فاضلاب، برق و ساختمانهای مسکونی یا تجاری بر روی آن پیادهسازی میگردند. بازه زمانی اجرای چنین پروژهها میتواند سالها به طول انجامد و هزینهها در آبهای عمیق یا با شرایط اقلیمی سخت، به شدت افزایش مییابد.

لیج فارس پالم جمیرا در دبی، نماد شاخصی از مقیاس و دقت در ساخت جزایر مصنوعی است.

برای ایجاد این جزیره به شکل درخت خرما، حدود ۱۲۰ میلیون مترمکعب ماسه از کف دریا لایروبی شد. همچنین، نزدیک به ۷ میلیون تن سنگ از کوههای حاشیهای به منطقه انتقال یافت تا یک موجشکن هلالی شکل، جزیره را در برابر امواج بازدارند. این پروژه کلان شش سال زمان برد و بودجهای در حدود ۱۲ میلیارد دلار را به خود اختصاص داد.

در حال حاضر، بر روی شاخههای این جزیره بیش از ۱۵۰۰ ویلای لوکس ساحلی و در بخش مرکزی آن، ۶۰۰۰ واحد آپارتمانی مسکونی استقرار یافتهاند که آن را به یکی از پرمطلبترین نقاط گردشگری و سرمایهگذاری جهان تبدیل کرده است. پروژههای نوظهور در حال اجرا در کلمبو، پایتخت سریلانکا، پروژه عظیم پورتسیتی در حال پیشرفت است. این طرح بر پایه زمینهای احیاشده پیادهسازی میشود و سرمایهگذاری ۱۱ میلیارد دلاری دارد.

هدف استراتژیک، تبدیل این سرزمین نوین به یک قطب تجاری، مالی و زندگی مدرن با استانداردهای بینالمللی در منطقه اقیانوس هند است. پیامدهای زیستمحیطی و چالشهای اکولوژیک در کنار قتههای مهندسی، ساخت جزایر مصنوعی اثرات مخرب قابلتوجهی بر اکوسیستمهای دریایی میگذارد. عملیات لایروبی گسترده میتواند بسترهای مرجانی حساس را دفن کرده و زیستگاههای طبیعی گونههای دریایی را نابود نماید.

ذرات معلق ناشی از حفاری و انباردهی مصالح، آب را گداز میسازند و عبور نور خورشید را به سمت بستر دریا مسدود میکنند؛ این امر فتوسنتز در گیاهان دریایی و زنجیره غذایی را به خطر میاندازد. علاوه بر این، تغییر هندسه سواحل و ایجاد موانع مصنوعی، الگوهای طبیعی جریانهای دریایی و توزیع رسوبات را برهم میزند. این پدیده میتواند منجر به فرسایش سریعتر سواحل همجوار و تغییرات ناخواسته در dòهای آب شود.

همین دلایل باعث شده تا محققان و فعالان محیط زیست هشدارهای جدی را در مورد پایداری بلندمدت این پروژهها صادر کنند. بازتاب افکار عمومی در شبکههای اجتماعی انتشار ویدیوهایی که مراحل ساخت جزایر مصنوعی را به تصویر میکشند، طیف وسیعی از واکنشها را در فضای مجازی به همراه داشته است. بسیاری از کاربران با تعجب و نگرانی روبرو شدهاند.

یکی از کاربران در اینستاگرام نوشت نمیدانم چرا اما این ویدیو حس ازردهکنندهای به من داد. کاربر دیگری با لحنی غمگین ابراز داشت تصاویر دلنشین بود، اما غمانگیز.

انگار انسان در حال بازی کردن نقش خالق است و در عین حال بستر حیات خود را تخریب میکند. فرد دیگری به شدت هشدار داد باورم نمیشود که اینقدر به کف دریا و اکوسیستم آن صدمه بزنیم. جمعی دیگر این فرآیند را تکاندهنده و نگرانکننده توصیف کردند که نشاندهنده حساسیت رو به رشد جامعه نسبت به پیامدهای زیستمحیطی م است.