هواپیماهایی که به سرعت 2 ماخ رسیده اند
- تکنولوژی

لیست هواپیما‌های نظامی و تجاری با سرعت دو برابر صدای هوا

شدت همواره یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده در هوانوردی بوده است و وقتی سروان چارلز ای. یبگر در سال ۱۹۴۷ با هواپیمای آزمایشی بل ایکس-۱ دیوار صوتی را شکست، جهش بی‌نظیری در پیشرفت هوانوردی رقم خورد. با این حال، تلاش برای رسیدن به ماخ ۲ یا دو برابر سرعت صوت، هوانوردی را به آفاق جدیدی رساند و ظهور هواپیما‌های افسانه‌ای را ممکن ساخت که می‌توانستند با سرعت‌های شگفت‌انگیز پرواز کنند.

ماخ ۲ سرعتی معادل دو برابر سرعت صوت است که بسته به عواملی نظیر ارتفاع، دما و چگالی هوا متغیر است. در سطح دریا سرعت صوت حدود ۱۲۳۵ کیلوم‌تر در ساعت برآورد می‌شود؛ از این رو ماخ ۲ به معنای سرعت تقریبی ۲۴۷۰ کیلوم‌تر در ساعت می‌باشد. دستیابی به این سرعت کار ساده‌ای نیست و نیازمند مهندسی پیشرفته و طراحی آیرودینامیکی دقیق است.

یکی از دلایل توسعه هواپیما‌های تجاری با قابلیت ماخ ۲، ارائه سرعت بی‌سابقه و صرفه‌جویی در زمان برای سفر‌های طولانی بوده است. توانایی عبور از آسمان با چنین سرعتی، زمان پرواز‌ها را به می‌زان قابل‌توجه‌ی کاهش می‌دهد و سفر‌های طولانی را برای مسافران تجاری و تفریحی راحت‌تر می‌سازد. با این حال، بهره‌برداری از هواپیمای تجاری ماخ ۲ به دلیل ملاحظات اقتصادی شامل چالش‌های بسیاری از جمله هزینه‌های عملیاتی بالا، نگرانی‌های زیست‌محیطی و محدودیت‌های زیرساختی است.

در حوزه نظامی، تلاش برای رسیدن به ماخ ۲ و فرا‌تر از آن ریشه در مزیت‌های استراتژیک دارد. سرعت مافوق‌صوت قابلیت‌های واکنش سریع، افزایش چابکی و توانایی پیشی گرفتن از تهدیدات بالقوه را برای جت‌های نظامی فراهم می‌کند و اثربخشی کلی آن‌ها در می‌دان نبرد را بالا می‌برد. اگرچه هر دو بخش علاقه زیادی به عبور از مرز‌های سرعت دارند، اما برتری‌ها، انگیزه‌ها و چالش‌ها بین هوانوردی تجاری و نظامی به طور قابل‌توجه‌ی متفاوت است؛ به همین دلیل سرعت‌های این‌چنینی در میان جت‌های نظامی رایج‌تر است.

هواپیماهایی که به سرعت 2 ماخ رسیده اند

یکی از نمادین‌ترین نمونه‌های هواپیما‌های تجاری با قابلیت پرواز در ماخ ۲، کنکورد است که به طور مشترک توسط شرکت هواپیمایی بریتانیا (بعدا ) و شرکت سود آویاسیون (، بعد‌ها ایرباس) توسعه یافت. کنکورد که در سال ۱۹۷۶ رونمایی شد، با کاهش چشمگیر زمان پرواز‌های فرا‌آتلانتیک، هوانوردی تجاری را دگرگون کرد. این هواپیما با سرعتی نزدیک به ماخ ۲.۰۴ پرواز می‌کرد و سفر‌های لوکس و سریع را ممکن می‌ساخت.

هواپیماهایی که به سرعت 2 ماخ رسیده اند

با این حال، پایداری اقتصادی، نگرانی‌های ایمنی، هزینه‌های بالای نگهداری و عملیات و تغییر چشم‌انداز سفر، به پایان عمر کنکورد انجامید. با در نظر گرفتن این عوامل، بریتیش ایرویز و ایر فرانس به عنوان دو اپراتور اصلی کنکورد، در سال ۲۰۰۳ اعلام کردند که عملیات خود را متوقف می‌کنند و این پایان دوران هوانوردی تجاری مافوق‌صوت بود.

هواپیماهایی که به سرعت 2 ماخ رسیده اند

در حالی که پرواز مافوق‌صوت برای سفر‌های هوایی تجاری چندان مناسب نبوده، در هوانوردی نظامی واقعیت متفاوتی حاکم است. جت‌هایی نظیر نورث امریکن ایکس‌بی-۷۰ والکیری و میگ-۲۵ فاکس‌بات ساخت اتحاد جماهیر شوروی، سرعت ماخ ۲ را به نمایش گذاشتند و به مسابقه تسلیحاتی جنگ سرد دامن زدند. در حالی که تلاش‌های تجاری مافوق‌صوت کند شده‌اند، پیشرفت‌های فناوری نظامی همچنان محدودیت‌های سرعت و کارایی را پشت سر می‌گذارند.

اس‌آر-۷۱ بلک‌برد ساخت لاکهید گواه‌ی بر دستیابی به سرعت‌های بسیار بالا در هوانوردی است. اگرچه این هواپیما تنها به ماخ ۲ محدود نبوده، اما می‌توانست با سرعتی فرا‌تر از ماخ ۳ پرواز کند که آن را به یکی از سریع‌ترین هواپیما‌های تا به حال ساخته شده تبدیل کرد. سرعت و قابلیت‌های فوق‌العاده بلک‌برد که برای عملیات‌های باز‌شناسی و جاسوسی طراحی شده بود، به آن اجازه می‌داد تا از تهدیدات بالقوه پیشی بگیرد.

هواپیماهایی که به سرعت 2 ماخ رسیده اند

در صحنه تجاری، کنکورد تنها هواپیمایی است که تا به امروز مسافران را در سرعت ماخ ۲ جابه‌جا کرده است. در مقابل، تعدادی جت نظامی با سرعت ماخ ۲ (به رتبه‌بندی ایروتايم هاب) وجود دارد که عبارتند از میگ-۲۵، میگ-۳۱، مک‌دونل دوگلاس اف-۱۵ ایگل، سوخوی سو-۲۷، میگ-۲۳، گرامن اف-۱۴ تاومکت، میگ-۲۹، آی‌ای‌ای کفیر، لاکید مارتین اف-۲۲ رپتور و مک‌دونل دوگلاس اف-۴ فانتوم دو.

پرواز در ماخ ۲ مجموعه‌ای از ملاحظات اقتصادی را می‌طلبد. اگرچه سرعت بالای ماخ ۲ صرفه‌جویی بی‌نظیری در زمان به خصوص در سفر‌های طولانی ارائه می‌دهد، امکان‌پذیری اقتصادی آن به شدت به عوامل مختلفی بستگی دارد. از نظر تجاری، سفر‌های هوایی مافوق‌صوت به دلیل هزینه‌های عملیاتی بالا، ظرفیت محدود مسافر و محدودیت‌های شکستن دیوار صوتی بر روی زمین که مسیر‌ها را محدود می‌کرد، با چالش‌هایی روبرو هستند. علاوه بر این، بازده سوخت هواپیما‌های با سرعت ماخ ۲ عموما پایین‌تر از هواپیما‌های مادون‌صوت است و به هزینه‌های عملیاتی بالا‌تری منجر می‌شود.

از نظر دیگر، هزینه توسعه و نگهداری هواپیما‌های مافوق‌صوت هزینه‌ای است که در جبهه نظامی که سرعت و چابکی در آن حیاتی است، قابل تأمین است. در اینجا، منطق اقتصاد به جای سود و زیان به سمت مزایای استراتژیک سوق می‌یابد. به همین دلیل، علیرغم چالش‌ها و عقب‌ماندگی‌هایی که سفر‌های مافوق‌صوت تجاری با آن روبرو هستند، دستیابی به سرعت‌های بسیار بالا همچنان حوزه‌ای با رقابت مداوم در دنیای هوانوردی نظامی باقی مانده است.

علی مرادی

علی مرادی