بسیاری از ما از عنکبوت‌ها می‌ترسیم، اما باید بدانیم که این همسایگان ترسناک که تقریبا در همه جا یافت می‌شوند، برای طبیعت بسیار سودمند هستند. این موجودات ویژگی‌های حیرت‌انگیزی دارند و دانشمندان قرن‌ها تلاش کرده‌اند تا از راز‌های مرتبط با این ویژگی‌ها پرده بردارند. در این گزارش ده مورد از ویژگی‌های منحصر به فرد عنکبوت‌ها را مرور می‌کنیم.
۱- همه عنکبوت‌ها تار نمی‌بافند
بر اساس تحقیقات، بیش از چهل هزار نوع عنکبوت در جهان وجود دارد که تنها نیمی از آن‌ها قادر به بافتن تارند. روزانه دویست و پنجاه حشره در هر تار به دام می‌افتد. تار عنکبوت سرشار از ویتامین است که از انعقاد خون و توقف خونریزی پشتیبانی می‌کند. یونانیان و رومیان باستان از تار عنکبوت برای پیشگیری از خونریزی و درمان زخم‌ها استفاده می‌کردند.
۲- تار عنکبوت از فولاد مقاوم‌تر است
تار عنکبوت از پنبه سبک‌تر و تا هزار برابر نازک‌تر از یک مو انسان است، بااین‌حال مقاومت بسیار بالایی دارد. اگر فولاد را به اندازه تار عنکبوت نازک و سبک کنیم، مقاومتی که نشان می‌دهد کمتر از تار عنکبوت خواهد بود. مطالعات در دانشگاه بریستول نشان داده که تار عنکبوت پنج برابر نیرومند‌تر از تار فولادی با همان قطر است. علاوه بر این، تار عنکبوت بسیار کشسان است و تا چهار برابر طول اولیه خود کشیده می‌شود بدون اینکه پاره شود، در حالی که تار فولادی با همان قطر چنین قابلیتی ندارد. تار عنکبوت می‌تواند تا دمای منفی چهل درجه نیز استحکام خود را حفظ کند. محاسبات مشخص می‌کند که یک تار با قطر مداد از چنان استحکامی برخوردار است که می‌تواند یک هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ را بکشد، هرچند این یک فرضیه بوده و تا کنون مورد آزمایش قرار نگرفته است.
۳- عنکبوت‌ها برای هر هدفی یک نوع تار می‌بافند
برخلاف حشرات دیگر که تنها یک نوع تار می‌بافند، عنکبوت‌ها می‌توانند انواع مختلفی تار برای اهداف متفاوت تشکیل دهند. دانشمندان می‌گویند تا کنون نمی‌دانند دقیقا چند نوع تار عنکبوت وجود دارد، اما محققان چند دسته مهم را شناسایی و دسته‌بندی کرده‌اند و معتقدند هر عنکبوت تا هفت نوع گوناگون تار می‌سازد. عنکبوت‌ها مانند کارخانه‌های تولید ابریشم عمل می‌کنند. در بدن آن‌ها، نوعی پروتئین به صورت مایع در غلظت بالا ذخیره می‌شود و پس از خارج شدن از بدن برای بافتن تار، به نخ‌های جامد از جنس ابریشم تبدیل می‌شود. تار‌ها با اهداف خاصی بافته می‌شوند. برای مثال، اگر عنکبوت بخواهد حشرات بزرگ‌تر را جذب کند، از نوعی ابریشم استفاده می‌کند که کشسانی بیش‌تری دارد. اگر وجود باک‌تری یا قارچ در محیط سلامت تار را تهدید کند، عنکبوت از پروتئین خاصی برای بافتن تار استفاده می‌کند که با مرطوب نگه‌داشتن تار، قارچ و باک‌تری را دفع می‌کند.
۴- همه بخش‌های تار چسبنده نیستند
ساختار یک تار بزرگ عنکبوت را تصور کنید؛ تار‌ها عمدتا چندضلعی‌های هم‌مرکز هستند که توسط تار‌های کوتاه‌تر به هم متصل شده‌اند. عنکبوت‌ها در ساخت هر بخش از تار از انواع گوناگون پروتئین بدن خود استفاده می‌کنند، بنابراین لازم نیست همه بخش‌های یک شبکه تار چسبنده باشند. بخش‌های چسبنده تار از نوعی پروتئین ساخته می‌شوند که از چسب‌های پلیمری قوی‌تر هستند.
عنکبوت‌ها معمولا مرکز تار را با پروتئین‌های غیر‌چسب می‌سازند تا خود به راحتی در ناحیه مرکزی حرکت کنند. اگر عنکبوت نیاز به حرکت روی نواحی چسبنده داشته باشد، روی پنجه‌های پاه‌ای خود می‌رود که به تار نمی‌چسبند.
۵- عنکبوت‌ها تقریبا هر روز تار خود را تعویض می‌کنند
تعداد زیادی از عنکبوت‌ها هر روز تار خود را جایگزین می‌کنند. این کار بسیار انرژی‌بر است و گاهی عنکبوت تمام روز را صرف تعویض تار می‌کند. هرچه تار بزرگ‌تر باشد، حشرات بیش‌تری به دام می‌آیند و عنکبوت غذای بیش‌تری دارد، اما از سوی دیگر تعویض روزانه آن نیز کار دشواری است.
۶- عنکبوت‌ها تار خود را مانند گیتار کوک می‌کنند
تار بافته‌شده نسبت به هر لرزه‌ای بسیار حساس است، زیرا عنکبوت از طریق همین لرزه از دام افتادن حشرات یا وجود شکارچی‌ها آگاه می‌شود. دانشمندان در سال‌های اخیر کشف کرده‌اند که عنکبوت می‌تواند تار را مانند گیتار کوک کند؛ یعنی کشش ریسمان‌های ابریشم بین اتصالات را تنظیم کند. اگر تار‌ها محکم‌تر باشند، لرزه کمتری حس می‌شود. اندام‌های می‌کروسکوپی روی پاه‌ای عنکبوت به او اجازه می‌دهند لرزه‌ها را حتی تا حد نانوم‌تری تشخیص دهد. این حشرات شگفت‌انگیز حتی می‌توانند علت لرزه تار را حدس بزنند. نوع لرزه اطلاعات ارزش‌مندی در اختیار عنکبوت قرار می‌دهد. عنکبوت‌ها گاهی خود تار را به لرزه در می‌آورند تا کیفیت آن را بررسی کنند. اگر کیفیت تار مورد تأیید آن‌ها نباشد، تار را تعویض یا مجددا کوک می‌کنند.
۷- استحکام تار به نور، دما و رطوبت بستگی دارد
هرچند تار‌ها بسیار مستحکم و قوی هستند، اما استحکام آن‌ها تحت تأثیر نور، دما و رطوبت محیط متغیر است.
دانشمندان کشف کرده‌اند که نور فرا‌بنفش مستقیما بر می‌زان چسبندگی تار تأثیر می‌گذارد. عنکبوت‌هایی که در نواحی مانند باغ با تابش مستقیم آفتاب زندگی می‌کنند، تار‌های مستحکم‌تر و مقاوم‌تر در برابر تابش خورشید می‌بافند. در عوض، عنکبوت‌های شب‌زی که در شب تار می‌بافند، تار‌های نازک‌تری دارند که مقاومت کمتری دارند.
۸- بافتن تار تنها برای دام انداختن حشرات نیست
شاید همه فکر کنیم تار عنکبوت فقط برای دام انداختن حشرات است، اما این تنها هدف عنکبوت در بافتن تار نیست. گونه‌های مختلف عنکبوت با اهداف گوناگون تار می‌بافند. برخی با استفاده از تار، محفظه‌های تخم‌مرغ‌شکل می‌سازند تا از آن به عنوان پناهگاه استفاده کنند. هدف برخی دیگر، جلوگیری از جریان باد است؛ در واقع عنکبوت تار می‌بافد تا شدت باد را در محل زندگی خود کاهش دهد. در نهایت گونه‌هایی از عنکبوت نیز وجود دارند که از تار خود مانند نردبان استفاده کرده و مهاجرت می‌کنند؛ آن‌ها تار می‌بافند تا روی آن حرکت کرده و به نقاط دیگر بروند.
۹- برخی عنکبوت‌ها آبشش دارند
گونه خاصی از عنکبوت در اروپا و آسیا وجود دارد که تمام عمر خود را زیر آب می‌گذراند. این گونه در زیر آب تار‌هایی می‌بافد که به گیا‌هان آبزی متصل شده و تا سطح آب ادامه می‌یابد. عنکبوت روی این تار‌ها حرکت کرده، خود را به سطح آب می‌رساند و حباب‌های هوا را بین موه‌ای ریز بدن خود جمع‌آوری می‌کند و پس از بازگشت به آب، از آن برای تنفس استفاده می‌کند. دانشمندان اخیرا کشف کرده‌اند که این گونه می‌تواند اکسیژن موجود در آب را نیز جذب کند. به نوعی این عنکبوت‌ها آبشش دارند و با استفاده از این روش می‌توانند برای یک روز کامل در آب بمانند.
۱۰- حشرات خودشان به سمت تار جذب می‌شوند
تاری که عنکبوت می‌بافد، در نور فرا‌بنفش بسیار درخشان و زیباست. اکثر حشراتی که عنکبوت آن‌ها را می‌بلعد نیز قادرند نور فرا‌بنفش را ببینند و به سمت آن جذب می‌شوند.
بنابراین حشرات خودشان به سمت تار می‌آیند و در آن دام می‌شوند. این یک توانایی شگفت‌انگیز است که عنکبوت تنها با بافتن تار، شکار خود را به سمت خانه‌اش می‌کشد، اما با این حال برای خود عنکبوت نیز خطرناک است. هرچه تار بزرگ‌تر باشد، درخشش آن در فرا‌بنفش بیش‌تر بوده و احتمال اینکه خود عنکبوت توسط شکارچی‌هایش بلعیده شود نیز بیش‌تر می‌شود.
