تحلیل جزئی سهم اقتصاد نهان در ۵۰ کشور پیشرو جهان با تمرکز بر جایگاه ایران در سال ۲۰۲۳, اقتصاد نهان یا اقتصاد غیررسمی، مجموعهای از فعالیتهای اقتصادی است که در آمارهای رسمی کشورها ثبت نمیشوند و معمولاً از پرداخت مالیات معافاند. این پدیده طیف وسیعی از موارد را در بر میگیرد؛ از مشاغل خانگی و معاملات نقدی بدون فاکتور تا اشتغال بدون قرارداد رسمی، قاچاق کالا و حتی فعالیتهای قانونی که بهصورت ثبتنشده انجام میشوند.
ن حیاتی است؟
ارزیابی دقیق سهم اقتصاد پنهان در تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورهای مختلف، از دلایل زیر اهمیت استراتژیک دارد کاهش چشمگیر درآمدهای مالیاتی دولت و اختلال در بودجهسازی تضعیف کارایی سیاستهای کلان اقتصادی و پولی تشدید نابرابریهای طبقاتی و افزایش نرخ فقر محدودسازی چههای سرمایهگذاری رسمی و پایدار خلق چالشهای جدی در برنامهریزیهای توسعه ملی قاعده کلی بر این است که هر کشور سیستمی برای نظارت مالیاتی و تنظیمات بازار ضعیفتر داشته باشد، سهم اقتصاد نهان در تولید ناخالص داخلی آن بیشتر خواهد بود.
رتبهبندی ۵۰ کشور برتر دارای بزرگترین اقتصاد نهان (۲۰۲۳) در جدول زیر، لیست ۵۰ کشور پیشرو جهان بر اساس بیشترین نسبت اقتصاد نهان به تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۳ ارائه شده است. دادههای این جدول شامل درصد سهم اقتصاد پنهان، ارزش آن بر حسب دلار آمریکا و رقم تولید ناخالص داخلی هر کشور میباشد.
جدول مقایسهای ۵۰ کشور با بیشترین حجم اقتصاد غیررسمی در ۲۰۲۳ بررسی وضعیت ایران در جدول جهانی جمهوری اسلامی ایران با سهم ۲۲.۵ درصدی اقتصاد نهان در رتبه ۴۸ این تصنيف قرار گرفته است.
با توجه به اولویت برنامهریزی توسعه و ضرورت شفافیت مالی، وجود این سطح از اقتصاد غیررسمی چالشی ساختار محسوب میشود. عواملی همچون کمبود شفافیت در مدیریت امور، ناکارآمدی سیستم مالیاتی، اثرات تحریمهای بینالمللی و گهگاه اقتصاد دستوری، از مهمترین محرکهای گسترش بخش غیررسمی در ایران هستند.
