ایرباس، آژانس فضایی اروپا و شرکت وویجر اسپیس تفاهمنامه سهجانبهای را در اجلاس فضایی آژانس اروپایی در شهر سوئیل اسپانیا امضا کردند تا بر سر توسعه ایستگاه فضایی استارلب به عنوان جانشین احتمالی ایستگاه فضایی بینالمللی همکاری کنند. این توافقنامه چارچوب همکاریهای ترنساتلانتیک را برای استبدال آینده ایستگاه فعلی که قرار است در سال ۲۰۳۰ از خدمت خارج شود، مشخص میسازد. نخستین ماژول ایستگاه بینالمللی پیش از این حدود بیست و پنج سال پیش در مدار قرار گرفته و اکنون به یک ک صد تنی تبدیل شده است که ستون فقرای فعالیتهای فضانوردی در مدار پایین زمین محسوب میشود.
همکاری سهجانبه برای راهاندازی ایستگاه فضایی استارلب
کشورها و پیمانکاران خصوصی در سراسر جهان در حال برنامهریزی برای دوران پس از ایستگاه فضایی بینالمللی هستند، اما این جایگزینی به معنای ارائه یک نسخه بهروز شده از مدل موجود نیست. رویکرد جدید بر پایه استقرار پایگاههای مداری کوچکتر و ماژولار است که هر یک توسط ائتلافی از سازمانهای دولتی و شرکتهای تجاری مدیریت میشوند. تفاهمنامه اخیر نحوه گسترش فناوریهای مورد نیاز برای مأموریتهای آتی در مدار پایین زمین را تدوین میکند و مسیر انتقال مسئولیتهای عملیاتی از ناسا به بخش خصوصی را تسریع میبخشد.
بر اساس تصاویر مفهومی منتشرشده، ایستگاه استارلب اکوسیستمی کامل شبیه به ایستگاه بینالمللی خواهد داشت که شامل اسکلههای اتصال برای فضاپیماها، ماژولی برای ایمنسازی تجهیزات و آزمایشها، بازوی رباتیک، رانشگرهای نگهدارنده مدار و آرایههای خورشیدی برای تامین انرژی است. این معماری ماژولار امکان گسترش تدریجی بر اساس تقاضای بازار و اولویتهای علمی را فراهم میآورد و وابستگی به یک پرتاب سنگین واحد را کاهش میدهد.
نکته قابل توجه در این توافق، تمرکز مشترک شرکا بر روی ایجاد یک زیرساخت خدماتی کامل است که تنها تأمین فضاهای آزمایشگاهی را هدف قرار نمیدهد، بلکه مدیریت لجستیک، حمل و نقل بار، عملیات روبوتیکی و حتی خدمات داده را در یک پکیج یکپارچه دستهبندی میکند. این مدل تجاری نوین میتواند هزینههای عملیات را برای آژانسهای فضایی کاهش داده و زمینه مشارکت گستردهتر دانشگاهها، موسسات تحقیقاتی و استارتاپهای فناوری را فراهم آورد.
شرکا تصمیم دارند یک اکوسیستم عملیاتی همارز با آنچه ناسا برای برنامههای تجاری مدار پایین زمین تدوین کرده است، بسازند تا کلیه زیرساختهای مورد نیاز حمایت از چنین پایگاه مداری را تحت مدیریت یکپارچه قرار دهند. این رویکرد امکان هماهنگی بین تقاضاهای علمی،/های فناوری و فعالیتهای تجاری را بدون نیاز به مذاکره جداگانه برای هر مأموریت فراهم میسازد و انعطافپذیری برنامهریزی را به شدت افزایش میدهد.
با توجه به پیشرفتهای اخیر در فناوریهای پرتاب مجدد و خودکارسازی عملیات مداری، استقرار استارلب میتواند الگویی برای اقتصاد فضای جدید باشد که در آن دسترسی به مدار پایین زمین تبدیل به یک سرویس معمولی شود نه یک پروژه ملی گرانقیمت. این تغییر پارادایم میتواند روند نوآوری در علوم مواد، بیوتکنولوژی و رباتیک فضایی را تسریع کند و را در جایگاه رقابتی قویتر در اقتصاد فضایی جهانی قرار دهد.
برنامه زمانی پیشنهادی نشان میدهد که ماژول نخستین استارلب میتواند در اواسط دهه ۲۰۳۰ میلادی پرتاب شده و عملیات را آغاز کند، همزمان با خارج شدن تدریجی ایستگاه فضایی بینالمللی از مدار. این تدابیر انتقالی تضمین میکند که حضور مداوم انسان در مدار پایین زمین بدون وقفه حفظ شده و سرمایهگذاریهای طولانیمدت در تحقیقات بیوزنی محافظت میشوند. آژانس فضایی اروپا با مشارکت در این برنامه، استقلال استراتژیک خود در دسترسی به فضا را تقویت میکند و وابستگی به پلتفرمهای غیراروپایی را به حداقل میرساند.
شرکت ایرباس به عنوان مقاول اصلی سیستمهای فضایی اروپا، تجربه وسیعی در طراحی و ساخت ماژولهای قابل سکونت، سیستمهای کنترل حرارتی و زیرساختهای نجات حیات دارد که در پروژههای قبلی مانند اتوماتیک ترنسفر وهیکل و ماژول كولومبوس به اثبات رسیده است. در این ائتلاف، ایرباس مسئولیت یکپارچهسازی سیستمهای اصلی ایستگاه و تضمین سازگاری با پرتابکنندههای آریان ۶ و وگا-سی را بر عهده دارد، که تضمینکننده دسترسی مستقل اروپا به فضا است.
وویجر اسپیس از سوی خود تخصص عمیق در مدیریت عملیات تجاری، توسعه مدلهای درآمدی متنوع و همکاری با ناسا در برنامههای تجاری مدار پایین زمین را به ائتلاف میآورد. این شرکت پیشتر با پروژه استارلب به عنوان یکی از کاندیداهای برنامه تجاری استیشن ناسا (CLD) شناخته شده بود و اکنون با الحاق آژانس فضایی اروپا و ایرباس، بعد ترنساتلانتیک پیدا میکند که بازار هدف را از فراتر از اقیانوس گسترش میدهد.
مهمترین چالش فنی در پیش رو، اثبات قابلیت اطمینان سیستمهای نجات حیات در مقیاس تجاری و کاهش هزینه عملیات بر روی هر کیلوگرم بار مفید است. شرکا بر روی فناوریهای بازیافت آب و هوا، سیستمهای برقی با د بالا و معماری ماژولار که امکان تعمیر و تعویض در مدار را فراهم میکند، تمرکز کردهاند. موفقیت در این حوزهها میتواند استاندارد جدیدی برای اقتصاد فضایی تدوین کند.
از منظر سیاستگذاری فضایی، این توافقنامه نماد تحولی است که در آن آژانسهای دولتی از نقش مالک و عملگر واحد به سمت نقش خریدار خدمات و تنظیمگر شبکهای از پلتفرمهای تجاری حرکت میکنند. اروپا با حفظ سیادت تکنولوژیک از طریق ایرباس و کسب نفوذ در استانداردهای بینالمللی از طریق مشارکت در استارلب، موقعیتی استراتژیک در اقتصاد فضایی آینده تضمین میکند.
نگاه به آینده نشان میدهد که استارلب تنها آغاز یکسلسله پلتفرمهای مداری تجاری خواهد بود که میتوانند به__های تخصصی مانند تولید مواد پیشرفته، آزمایشهای فیزیولوژیک در بیوزنی طولانیمدت، و سنترهای داده مداری تبدیل شوند. این اکوسیستم نوظهور، مرز بین اکتشاف علمی و فعالیت تجاری را محو کرده و فضانوردی را از برنامههای ملی گرانقیمت به صنعت مقیاسپذیر و پایدار تبدیل میکند.




