احتمالا شما هم با افرادی روبرو شده‌اید که به نظر می‌رسد هیچ احساسی نسبت به دیگران ندارند، همدلی از خود نشان نمی‌دهند و وقتی دیگران را اذیت می‌کنند، نه عذاب‌وجدان می‌گیرند و نه پشیمانی احساس می‌کنند. به این افراد «سایکوپت» می‌گویند. اگرچه سایکوپت‌ها در مواجهه با رنج دیگران سنگدل، سرد و بی‌توجه به نظر می‌رسند، اما تشخیص سایکوپاتی یا روان‌آزاری از تقریباً هر اختلال شخصیتی دیگر دشوارتر است. در این مقاله به بررسی سایکوپت‌ها، نشانه‌های رفتاری آنان، تفاوتشان با شخصیت‌های ضداجتماع و پاسخ به سوالات متداول می‌پردازیم.
سایکوپت کیست؟
روان‌شناسان واژه «سایکوپت» (Psychopath) را برای توصیف فردی بی‌عاطفه، بی‌حس و فاسد از نظر اخلاقی به کار می‌برند. با این حال، این терم در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) وجود ندارد و تنها از منظر قانونی یا بالینی مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل «سایکوپت» (و همچنین «سوسیوپت») تشخیص رسمی برای افراد با مشکلات روانی نیست و توصیفات مربوط به آن‌ها در زمره «اختلال شخصیت ضداجتماعی» (ASPD) قرار می‌گیرند.
🔗 بیشتر بخوانید: چطور بر نشخوار فکری تسلط کنیم؟ + ۷ راه تسلط بر نشخوار فکری با خلاقیت_به رنگ صبح
نکته مهم این است که سایکوپت همان ضداجتماع نیست، اگرچه بسیاری از ویژگی‌های آن با علائم اختلال شخصیت ضداجتماعی هم‌پوشانی دارد. این اختلال گسترده‌تر است و برای توصیف همه افرادی به کار می‌رود که مکرر قوانین و هنجارهای اجتماعی را زیر پا می‌گذارند. در واقع تنها بخشی از افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی، سایکوپت هم هستند. در مورد تفاوت این دو در ادامه صحبت خواهیم کرد.
نشانه‌های افراد سایکوپت
افراد سایکوپت یا روان‌پلید نشانه‌های خاصی دارند و برای تشخیص آن‌ها از آزمون‌های مختلفی استفاده می‌شود. انجام صحیح این آزمون‌ها تنها از مسئولیت متخصصان سلامت روان برمی‌آید و حتی آن‌ها هم با سختی می‌توانند این اختلال را تشخیص دهند. در مورد این آزمون‌ها نیز به موقع خود صحبت خواهیم کرد. در اینجا با نشانه‌های رایج این افراد آشنا می‌شویم که معمولاً از دوران کودکی آغاز شده و با گذشت زمان تشدید می‌یابند.
🔗 بیشتر بخوانید: پرس پا؛ مزایا، فرم درست و اشتباهات رایج_به رنگ صبح
۱. جذابیت ظاهری و چرب‌زبانی
سایکوپت‌ها معمولاً ظاهری دوست‌داشتنی دارند. آن‌ها متکلم خوبی هستند و داستان‌هایی که می‌گویند، آن‌ها را جذاب نشان می‌دهد. ممکن است خندنده و کاریزماتیک نیز باشند.
۲. عزت‌نفس بزرگ‌نمایی‌شده
خودبرتربینی از صفات بارز سایکوپت‌هاست. این افراد بسیار به خود مطمئن‌اند و معتقدند که افراد مهم و لایق هستند. بیشتر احساس می‌کنند که بر اساس قوانین خود زندگی می‌کنند و قوانین جامعه برای آن‌ها تدوین نشده است.
۳. نیاز به تحریک و شوق
سایکوپت‌ها شوق را دوست دارند و بیشتر این نیاز را با شکستن قوانین برآورده می‌کنند. آن‌ها لذت می‌برند وقتی در موقعیتی قرار می‌گیرند که هر لحظه ممکن است گرفتار شوند و از اینکه خطایی مرتکب شده و از قفس در بیایند، لذت می‌برند. به همین دلیل همیشه مستعد خسته‌شدن هستند و معمولاً تحمل کارهای روزمره و تکراری را ندارند.
۴. دروغ‌گویی بیمارگونه
سایکوپت‌ها دروغ می‌گویند تا در نظر دیگران خوب به نظر برسند و از دردسر خلاص شوند. آن‌ها برای پوشاندن دروغ‌های قبلی خود، باز هم دروغ می‌گویند. اگر گاهی فراموش کنند چه حرف‌هایی زده‌اند و دیگران تضاد سخنان‌شان را به رخشان بکشند، بلافاصله و به‌راحتی داستان را تغییر می‌دهند و برای توجیه قضیه راه‌حلی آشکار می‌یابند.
۵. فریب‌کاری و وادار کردن دیگران
سایکوپت‌ها با استادی می‌توانند افراد را وادار کنند کاری را برایشان انجام دهند. آن‌ها به شدت فریب‌کار و گمراه‌کننده هستند.
۶. عدم حس پشیمانی یا عذاب‌وجدان
سایکوپت‌ها به هیچ وجه به تأثیر رفتار و کردارشان بر دیگران اهمیت نمی‌دهند. نه تنها در مورد آسیب‌هایی که به دیگران زده‌اند عذاب‌وجدان نمی‌گیرند، بلکه ممکن است اصرار داشته باشند که آن افراد در مورد جریحه‌دارشدن احساساتشان اغراق می‌کنند. سایکوپت‌ها در مورد رنجی که به دیگران تحمیل می‌کنند، حس گناهی ندارند. در واقع بیشتر رفتارشان را توجیه می‌کنند و به سرزنش دیگران می‌پردازند.
۷. همدلی سطحی
سایکوپت‌ها احساسات عمیقی نشان نمی‌دهند، حداقل به چیزی حس واقعی ندارند. همیشه سرد و بی‌عاطفه به نظر می‌رسند، اما این تنها تا زمانی است که بدانند نفعی در این کار برایشان وجود ندارد. اگر این افراد بدانند نشان دادن احساسات گوناگون می‌تواند به آن‌ها در رسیدن به هدفشان کمک کند، از این کار کوتاه نمی‌آیند. برای مثال در جایی که لازم است فردی را بترسانند، خشم از خود نشان می‌دهند و جایی که لازم است فردی را با همدلی فریب دهند، خود را غمگین نشان می‌دهند. آن‌ها واقعاً چنین احساسی ندارند و فقط برای مدتی کوتاه نقش را بازی می‌کنند.
۸. عدم همدلی با دیگران
سایکوپت‌ها به راحتی نمی‌توانند درک کنند چگونه دیگران ترس، غم، اندوه یا اضطراب را تجربه می‌کنند. برایشان این احساسات اصلا منطقی نیستند. آن‌ها به رنج دیگران کاملاً بی‌توجه‌اند، حتی اگر دوست نزدیک یا یکی از اعضای خانواده‌شان باشد. به همین دلیل نمی‌توانند با کسی همدلی کنند.
۹. سبک زندگی انگل‌وار
سایکوپت‌ها ممکن است داستان‌های غم‌انگیزی در مورد اینکه چرا نمی‌توانند درآمد کافی داشته باشند بگویند یا طوری بهانه بسازند که انگار قربانی دیگران شده‌اند. آن‌ها با وابستگی مالی به دیگران زندگی می‌کنند. به طور کلی سایکوپت‌ها تا می‌توانند همانند انگل از مردم بهره می‌برند، بدون اینکه به احساسات آن‌ها توجهی داشته باشند.
۱۰. کنترل ضعیف بر رفتار
سایکوپت‌ها معمولاً نمی‌توانند از قوانین، هنجارها و سیاست‌ها پیروی کنند. حتی اگر تصمیم بگیرند این کار را انجام دهند، نمی‌توانند برای مدتی طولانی به این تصمیم پایبند بمانند.
۱۱. رفتار جنسی نابهنجار
سایکوپت‌ها در امور جنسی بی‌قید و شرط هستند. این افراد به اطرافیان خود اهمیت نمی‌دهند و به احتمال زیاد به شریک زندگی‌شان خیانت می‌کنند. حتی ممکن است با غریبه‌ها رابطه جنسی پرخطر داشته باشند یا این شیوه را برای رسیدن به خواسته‌هایشان به کار ببرند. رابطه جنسی برایشان هرچند باشد، عملی احساسی یا عاشقانه نیست.
۱۲. مشکلات رفتاری زودرس
عکس: دیمین از فیلم طالع نحس. نگاه کودک را ببینید که چطور علتایجاد نوعی اضطراب می‌بشود
مشکلات رفتاری بیشتر سایکوپت‌ها از همان کودکی آغاز می‌شود. تقلب کردن، رها کردن مدرسه، تخریب اموال عمومی، مصرف مواد مخدر و اعمال خشونت‌آمیز همه از رفتارهای نادرست هستند که با گذشت زمان تشدید می‌یابند. ممکن است فکر کنید بسیاری از کودکان چنین رفتارانی نشان می‌دهند؛ درست است، اما سایکوپت‌ها بسیار شدیدتر از هم‌سالانشان مرتکب این رفتارها می‌شوند.
۱۳. تکانشگری
تکانشگری یعنی انجام کارها یا گرفتن تصمیمات به روش بی‌فکرانه‌ای که منطق پشت آن نباشد. سایکوپت‌ها وقتشان را صرف سنجیدن پیامد کارهایشان یا فکر کردن در مورد خطرات و مزایای بالقوه انتخاب‌هایشان نمی‌کنند. فقط می‌خواهند به شدت کاری را انجام دهند که آن‌ها را راضی می‌کند. برای مثال اگر حس کنند الان باید شغلشان را رها کنند، بدون هیچ فکری این کار را می‌کنند. به همین شدت به رابطه‌شان پایان می‌دهند، به شهر جدیدی می‌روند و ماشین جدیدی می‌خرند.
۱۴. عدم اهداف واقع‌بینانه بلندمدت
هدف سایکوپت ممکن است ثروتمند شدن یا مشهور شدن باشد و این اصلا بد نیست، اما این اهداف معمولاً واقع‌بینانه نیستند و بسیار کم پیش می‌آید که بدانند اصلا چطور می‌خواهند به آن هدف برسند و فقط اصرار دارند بدون تلاش و هرطور شده به هدفشان دست یابند.
۱۵. بی‌مسئولیتی
قول و وعده برای سایکوپت‌ها هیچ معنایی ندارد. آن‌ها درکی از مسئولیت‌پذیری ندارند. برای بازپرداخت وام یا امضای قرارداد نمی‌توان به این افراد اطمینان کرد. حتی ممکن است از دادن نفقه فرزندشان خودداری کنند، بدهی‌های زیادی بالا بیاورند و تعهداتشان را زیر پا بگذارند.
آن‌ها حتی مسئولیت کارهای خودشان را هم نمی‌پذیرند. بدون اینکه پشیمان باشند یا مسئولیت اشتباهشان را بپذیرند، بسیار راحت به دیگران صدمه می‌زنند. همیشه دیگران را مقصر مشکلات خود می‌دانند و بیشتر نقش قربانی را بازی می‌کنند. دوست دارند داستان‌هایی بسازند در مورد اینکه دیگران چطور از آن‌ها سوءاستفاده کرده‌اند.
۱۶. ازدواج‌های متعدد و ناکام
سایکوپت‌ها ممکن است ازدواج کنند، اما این ازدواج به علت عاشق شدن نیست و حتماً نفعی در آن برایشان وجود دارد. برای مثال ممکن است همسری که انتخاب کرده‌اند درآمد زیادی داشته باشد و بتوانند راحت با آن درآمد زندگی کنند یا اینکه بتوانند بدهی‌هایشان را پس از ازدواج گردن او بیندازند. به هر حال معمولاً این رابطه به طلاق می‌انجامد.
۱۷. ارتکاب انواع جرایم
بسیاری از مجرمان تنها در یک حوزه کار خلاف انجام می‌دهند، برای مثال ممکن است یک قاتل عادی تخلفات مالی نداشته باشد، به کسی تجاوز نکند یا در پی دزدی نباشد. اما سایکوپت‌ها معمولاً چندین نوع جرم را با هم انجام می‌دهند. از تخلفات رانندگی و مالی گرفته تا دزدی، قتل و اعمال خشونت‌آمیز. دلیلش این است که سایکوپت‌ها معمولاً قوانین را نوعی نظر می‌دانند و اجباری در عمل به آن‌ها نمی‌بینند.
سایکوپت‌ها قوانین را محدودیت‌هایی می‌دانند که آن‌ها را عقب می‌اندازند. همین امر باعث می‌شود در هر حوزه‌ای دست به تخلف بزنند. قطعاً همه سایکوپت‌ها پای‌شان به زندان باز نمی‌شود. برخی ممکن است فعالیتشان را تحت پوشش مشاغل معمولی انجام دهند یا مرتکب اعمالی غیراخلاقی شوند که مجازات‌شان زندان نباشد.
۱۸. لغو آزادی مشروط
لغو شدن آزادی مشروط در بین بیشتر سایکوپت‌هایی که به زندان محکوم شده‌اند رایج است. دلیلش این است که این افراد به قوانین آزادی مشروط پایبند نیستند و ممکن است فکر کنند دیگر دچار نخواهند شد. به همین دلیل مجدداً قانون‌شکنی می‌کنند. معمولاً هم توجیهی برای رفتار خود می‌یابند یا گرفتار شدن‌شان را گردن دیگران می‌اندازند.
معرفی فیلم برای درک ملموس‌تر سایکوپاتی
بعضی اوقات خواندن ویژگی‌های روان‌شناختی به تنهایی برای درک پیچیدگی‌های یک اختلال کافی نیست و تماشای فیلم‌های خوش‌ساخت می‌تواند به درک بهتر این ویژگی‌های رفتاری کمک کند. البته باید دقت داشت که سینما گاهی برای جذابیت داستان در نمایش این ویژگی‌ها اغراق می‌کند، اما فیلم‌های زیر تصویری نسبتاً دقیق از جنبه‌های گوناگون سایکوپاتی (به‌خصوص فریب‌کاری، جذابیت ظاهری و فقدان همدلی) ارائه می‌دهند:
فیلم: روانی آمریکایی (American Psycho)
سال ساخت: ۲۰۰۰
شخصیت: پاتریک بیتمن
این فیلم مثالی بی‌نظیر از ترکیب جذابیت ظاهری، وسواس به موقعیت اجتماعی و فقدان کامل همدلی را به تصویر می‌کشد. پاتریک بیتمن نماینده یک «سایکوپت سازمانی» است که پشت نقاب یک مدیر موفق و خوش‌پوش نهان شده است.
فیلم: دختر گمشده (Gone Girl)
سال ساخت: ۲۰۱۴
شخصیت: ایمی دان
دلیل معرفی: نمایشی دقیق از یک سایکوپت بسیار باهوش که با نقشه‌کشی سرد و حساب‌گرانه، با استادی نقش قربانی را بازی می‌کند. این فیلم به خوبی توانایی دروغ‌گویی بیمارگونه، فریب‌کاری و تسلط سایکوپت‌ها بر دیگران را نشان می‌دهد.
فیلم: جایی برای پیرمردها نیست (No Country for Old Men)
سال ساخت: ۲۰۰۷
شخصیت: آنتون شیگور
روان‌شناسان و متخصصان سلامت روان، شخصیت آنتون شیگور را یکی از واقع‌گرایانه‌ترین تصویرسازی‌های بالینی از سایکوپاتی در تاریخ سینما می‌دانند. او هیچ‌گونه حس پشیمانی، همدلی یا عطوفتی ندارد و کاملاً سرد، بی‌توجه و بر اساس قوانین خودش عمل می‌کند.
سایکوپت‌های معروف
برخی از سایکوپت‌های معروف عبارتند از:
- تد باندی: مخوف‌ترین قاتل تاریخ. به احتمال زیاد بیشترین امتیاز را در تست سایکوپاتی دارد.
- چارلز منسون: تبهکار آمریکایی.
- ریچارد رامیرز: قاتل زنجیره‌ای آمریکایی.
- ولاد ایمپالر: حاکم خونخوار رومانی.
- الیزابت باتوری: کنتس مجارستانی و یکی از خبیث‌ترین زنان جنایتکار تاریخ.
- جیمز فالون: عصب‌شناس مشهور که یکی از سایکوپت‌های خوب و قانونمند است.
کلام آخر
مسائل و گفتگوهایی که در مورد رفتارهای انسانی و اختلالاتی همانند سایکوپاتی وجود دارند همیشه پیچیده بوده‌اند. ترکیب‌های گوناگون رفتارها و عملکردهای افراد سایکوپت آنقدر متنوع‌اند که به سختی می‌توان در مورد سایکوپت‌بودن یا نبودن این افراد تصمیم گرفت. با این حال اگر دوست، رئیس، همسر یا خویشاوندتان سایکوپت به نظر می‌رسد، مواظب باشید. ممکن است اشتباه کرده باشید، اما اگر مرزهای سالم را تعیین نکنید، رفتار آن‌ها می‌تواند صدمه‌های جدی به سلامت روانی شما وارد کند. بسیار مهم است که تشخیص دهید آن‌ها چه زمانی از شما سوءاستفاده می‌کنند. اگر دچار ناراحتی شدید، از روان‌درمانگر پشتیبانی بگیرید. آن‌ها می‌توانند به شما کمک کنند تا از خودتان مراقبت کنید.
اگر تجربه‌ای از برخورد با فردی سایکوپت یا ضداجتماع داشته‌اید، لطفاً در دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید. چه نشانه‌هایی باعث شد به او شک کنید؟
در افسردگی غم به لایه‌های عمیق زندگی نفوذ کرده و اختلالاتی در احساسات و رفتار شما به‌وجود می‌آورد. اگر حس افسردگی دارید، حتما با پشتیبانی یک روانشناس متخصص مشکل را ریشه‌یابی کنید و برای حل آن راهکار بگیرید. برای ربط با مشاور متخصص افسردگی روی دکمه زیر کلیک کنید.
به پشتیبانی زبان بدن، ناگفته‌ها را بگویید و بشنوید
دسته‌بندی مطالب
