گوگل در مسیر خاکستری: آیا رهبران سیلیکونولی راهبرد پیروزی را از دست دادهاند؟

چندی پیش پردازش و تشکیل تصاویر نادرست، نژادپرستانه و سیاسی توسط جمینای، اعتبار این چتبات و شرکت سازندهاش یعنی گوگل را خدشهدار کرد و موج عظیمی از انتقادات را به سمت این غول تکنولوژی روانه ساخت. اما این تنها یک گوشه از حالت نامطلوب جاری گوگل است. پیش از این سوندار پیچای، مدیرعامل آلفابت، گوگل را از سال ۲۰۱۶ تا به امروز نخستین شرکت هوش مصنوعی لقب میداد و تلاش میکرد تحقیقات بنیادی و نتایج آن را به چتباتها و مدلهای قدرتمند تبدیل کند. با این حال، به نظر میرسد کارکرد شرکت و چهارچوبهای آن در این عرصه و بخشهای دیگر، رضایت کارمندان را جلب نکرده است.

بنیانگذاران گوگل، لری پیج و سرگئی برین، در زمان تأسیس شرکت صراحتا اعلام کردند که شرکت آنها متفاوت با بقیه عمل خواهد کرد. تیم مدیریتی نزدیک به یک دهه با این سیاست ادامه داد و با پافشاری بر خلاقیت، روشی متغیر را میان دیگر کمپانیهای سیلیکونولی برگزید. گوگل حقوق قابلتوجهی در کنار امتیازهای گوناگون به مهندسین خود اعطا میکرد و مدیران زمان شرکت باور داشتند که سرمایهگذاریهای بلندمدت، ارزشمندتر از سود کوتاهمدت هستند.

اما در چند سال اخیر، تیم مدیریتی گوگل صبر کمتری در برابر مشکلات داشته و نوآوریهای کمتری از آنها در حوزههای گوناگون دیده شده است. در نتیجه، شرکتی که روزی به عنوان بهترین مکان برای کار در سیلیکونولی شناخته میشد، اکنون در بسیاری از عرصهها خستهکننده و تکراری به نظر میرسد. این وضعیت میتواند پیامدهای خطرناکی چون خروج نیروهای مستعد، ارائه محصولات کماهمیت و اتکا بیش از حد به درآمدهای تبلیغاتی را به همراه بیاورد. اکنون این سوال پیش میآید که آیا گوگل مسیر پیروزی خود را گم کرده است؟ در این نوشته به بررسی این موضوع میپردازیم.

اتکا به درآمد تبلیغات

در ابتدا همبنیانگذاران گوگل نسبت به وجود ملموس تبلیغات در موتور جستوجوی شرکت تردید داشتند، اما سپس وجود تبلیغات را فرصت طلایی برای درآمدزایی و تزریق جریان مالی تازه در نظر گرفتند. با این حال، دامنه گسترده این تبلیغات باعث شد تا سران گوگل ایدههای نامتعارفی را در ذهن پرورش دهند و کارمندان خود را نیز به جستجوی همین شیوه تشویق کنند.

اما با گذشت زمان، گوگل نیازمند تحول شیوه کاری و سرمایهگذاریهای گستردهتر بود؛ به همین علت سران شرکت در سال ۲۰۱۵ تصمیم به تأسیس آلفابت گرفتند تا با پیشبرد پروژهها و سرمایهگذاریهای مهم در این شرکت، گوگل را از پیامدهای منفی احتمالی مصون نگه دارند. در حالی که اتخاذ چنین تصمیمی، پیامدهای دلواپسی دیگر برای گوگل به همراه داشت.

اکنون برچسب قیمتی ۱.۷ تریلیون دلاری روی آلفابت، شرکت مادر گوگل، دیده میشود که در قیاس با قیمت ۴۰۰ میلیارد دلاری سال ۲۰۱۵، عددی چشمگیر است. قطعا نمیتوان از نقش سرویسهای ابری گوگل در افزایش قیمت این شرکت عبور کرد؛ پروژهای که با رهبری پیچای و برنامهریزی استراتژیک تیم او، سوددهی مناسبی را برای گوگل و آلفابت به ارمغان آورد. با این حال، همچنان ۸۰ درصد درآمد آلفابت از تبلیغات تامین میشود. به نظر میرسد همین موضوع باعث شده تا ناظران از عقبنشینی گوگل در روبرو با پروژههای جاهطلبانه و نوآورانه خبر دهند، چون ناکامی احتمالی در هر یک از آنها میتواند تأثیر بسزایی بر درآمد تبلیغاتی این موتور جستوجو بگذارد.

به جز درآمد تبلیغاتی، پیروزیهای گوگل در یک دهه گذشته نادر بوده و تعداد بسیاری از پروژههای آنها همانند عینکهای حقیقتافزوده با ناکامی روبرو شدهاند. گزارشهای برخی کاربران از افت بازدهی و کارکرد موتور جستوجوی گوگل خبر میدهند که همزمانی این موضوع با حضور پررنگ هوش مصنوعی، میتواند پیامدهای بدی را برای این شرکت به همراه داشته باشد.

چالش در ادامه پروژهها

به نظر میرسد که با گذشت زمان، گوگل عمده تمرکز خود را روی ایجاد تغییرات تدریجی کوچک معطوف کرده است. به همین علت در سالهای اخیر، تیم مدیریتی و فنی شرکت تعداد بسیاری از پروژههای تحقیقاتی خود در منطقه ۱۲۰ را تعطیل کردند و برخی دیگر از پروژهها همانند آسانسورهای فضایی نیز در صورت عدم دریافت بودجه خارجی، از چرخه کار خارج خواهند شد. با این وجود، گوگل همچنان روی گسترش برخی نوآوریها در پروژههایی همانند گسترش سیستم آلفافولد و محاسبات کوانتومی پافشاری دارد.

از طرف دیگر، عموم مهندسین و کارمندان، حضور در گوگل را یک شغل دائمی برای خود میدانستند و به ندرت به ترک آن فکر میکردند. اما خبر تعدیل ۱۲ هزار نفری نیروها در گوگل، تعداد زیادی از کارمندان را در شوک فرو برد و اعتماد بیستساله بین تیم مدیریتی و نیروها را در معرض خطر قرار داد. ادامه این روند باعث شد کارمندان و تکنسینهای خلاق گوگل به شرکتهایی با امنیت شغلی بالاتر نقل مکان کنند. علاوه بر این، ۴۵ درصد نیروهای این شرکت طی یک نظرسنجی نگرانی خود را نسبت به مغایرت سیستم بوروکراسی و نوآوریها ابراز کردهاند.

احتیاط در ارائه پروژههای بزرگ

در سال ۲۰۱۸، اریک شمیت، یکی از مهندسین نرمافزار گوگل، از پیشبینی خود مبنی بر کارکرد بهتر یک سیستم یادگیری ماشین در برابر موتور جستوجوی گوگل سخن گفت. وی افزود که چنین سیستمی امکانپذیر است توسط یکی از رقبای گوگل یا حتی استارتاپها گسترش یابد و موقعیت جاری گوگل را تهدید کند.

اما از شرکتی که نقش مهمی در گسترش ChatGPT داشته، انتظار میرفت که سخنان بیشتری در این عرصه برای گفتن داشته باشد. گوگل بیش از یک دهه است که روی گسترش ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی کار میکند و در همین جهت شرکت دیپمایند را در سال ۲۰۱۴ خریداری کرد. آنها در سال ۲۰۱۷ مقاله تحقیقاتی مهمی درباره راهکارهای کاربردیتر تجزیه اطلاعات توسط هوش مصنوعی انتشار دادند که بعدها توسط اوپنایآی به عنوان سنگبنای گسترش ChatGPT به کار گرفته شد. قطعا پیچای پافشاری دارد که گسترش هوش مصنوعی، فراتر از رقابت بین چند شرکت است و مقصد مهم را تضمین رفاه اجتماعی خوانده است.

اما اینکه گوگل چگونه از دستاوردهای خود برای ساخت ChatGPT منفعت نبرد، تا این مدت محل سوال عموم و برخی کارمندان شرکت است. به نظر میرسد بخشی از احتیاط گوگل در این عرصه، به ترس از ناکامی احتمالی در ارائه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی مربوط دارد. سزار سنگوپتا، یکی از معاونین سابق گوگل میگوید که سران شرکت از این که ارائه نادرست محصولات هوش مصنوعی، واکنش منفی عموم مردم و رسانهها را در پی داشته باشد، میترسند. همانطور که این اتفاق هفته گذشته برای جمینای نیز رقم خورد و سرگئی برین در پی ابراز مشکلات نژادی در تصاویر تشکیلشده توسط جمینای گفت که این شرکت رسما خراب کرده است.

پیش از این گوگل نسبت به ارائه دستیار هوشمند خود با نام Google به علت مسائل مربوط به حریم خصوصی کاربران، احتیاط به خرج داد و همین موضوع باعث شد الکسای آمازون، گوی سبقت را برباید و محصول گوگل در جایگاه دوم بازار قرار بگیرد. به این علت محتاطبودن سران آلفابت با دقت به اشتباهات پیشین این شرکت در حوزههای گوناگون، امری طبیعی است. به همین علت آنها بیش از پیش ارائه محصولات خود را به تأخیر میاندازند تا حرکت رقبا و واکنش عموم را نسبت به آن بررسی کنند. قطعا برخی نسبت به این سیاست و عدم پیشتازی گوگل در زمینههایی چون هوش مصنوعی یا ماشینهای خودران اعتراض دارند و آن را ناکامی قابلتوجهی برای غول موتور جستوجو قلمداد میکنند.

امیدی به تحول هست؟

حالت جاری گوگل را میتوان به شرایط مایکروسافت در دوره مدیریت استیو بالمر تشبیه کرد. در آن زمان مایکروسافت ترندهای تکنولوژی زمان خود همانند تلفنها، موتورهای جستوجو و سرویسهای ابری را از دست داد و جایگاه خود را به رقبای خود، یعنی اپل، گوگل و آمازون، اهدا کرد. با این وجود تحت رهبری ساتیا نادلا، مایکروسافت متحول شد و اخیرا نیز عنوان ارزشمندترین شرکت جهان را با کنار زدن اپل به دست آورد.

از طرف دیگر شرکتهایی همانند آیبیام وجود دارند که علیرغم وجود فعال، به علت عدم انطباق خود با شرایط روز و کنار گذاشتن نوآوری، چندان مورد دقت عموم نیست. گوگل نیز شرایط مشابهی دارد و به نظر میرسد بخشی از جذابیت خود را از دست داده است. سزار سنگوپتا اعتراف کرد که ابزارهای خدماتی جذابیت خود را از دست دادهاند و چالش مهم گوگل، برگرداندن نوآوری و خلاقیت به این محصولات است.

به نظر میرسد که تحول شیوه خلاقانه و ایدهپردازی این شرکت به سمت عملگرایی، امری بوده که در نهایت و با گذشت زمان رخ داده است. با این حال ادامه پیروزیها الزام تغییرات قابلتوجهی است که برقراری تعادل بین نوآوری و کارایی را میطلبد؛ درست همانند روشهایی که متا و مایکروسافت در پیش گرفتند و با اتخاذ تصمیمات صحیح مدیریتی و همچنین به کارگیری خلاقیت، محصولات کاربردی را به بازار فرستادند. به همین علت انتظار داریم که گوگل در سالهای آتی عمر خود، اصلاحات مدیریتی و کاری را اعمال کند و در مسیر احیای اعتبار خود قدم بردارد.