راهنمای کامل کزاز علائم، روشهای انتقال، درمان و زمانبندی واکسنسازی, کزاز یک عفونت باکتریایی حاد و جانبین است که ناشی از باکتری کلستریدیوم تیتانی میشود. این میکروب در خاک، گرد و غبار و بهویژه کود حیوانات نظیر اسب زندگی میکند و از طریق زخمهای باز، سوختگیها یا بریدگیهای عمیق وارد بدن شده، سم عصبی قدرتمندی ترشح میکند که باعث انقباض شدید عضلات و اختلال در عملکرد دستگاه تنفسی میگردد.
به طور میانگین ۱۴ روز). علائم اولیه اغلب با سفت شدن عضلات فک و گردن (قفل فک) آغاز شده و به سمت عضلات دیگر بدن پیش میروند.
علائم اصلی شامل موارد زیر میباشند انقباض و سفت شدن عضلات فک، گردن و عضلات بطن سختی در گلو کردن و باز کردن دهان تشنجهای دردناک و ناگهانی که میتواند باعث شکستگی استخوان شود مشکلات تنفسی ناشی از انقباض عضلات سینه بینظمی ضربان قلب، تعریق شدید و نوسان فشار خون حساسیت بیش از حد به نور، صدا و لمس زخمهای پرخطر و عوامل ریسک هر زخمی میتواند بستر رشد باکتری کزاز باشد، اما زخمهای زیر خطر ابتلا را به شدت افزایش میدهند زخمهای باز و شکستگیهای استخوانی که پوست را سوراخ کردهاند سوختگیهای سطحی و عمیق زخمهای نفوذی ناشی از سوزن، خار، تکه چوب یا شیشه زخمهای آلوده به خاک، کود یا اجسام خارجی گازگرفتگی حیوانات (بهویژه گاو و اسب) عفونتهای دندانی عمیق و زخمهای جراحی طولانی (بیش از ۶ ساعت) زخمهای گان یا با بافت مرده افراد در معرض خطر بالا شامل کشاورزان، باغبانان، معتادان تزریقی، مسافران به مناطق استوایی و افرادی هستند که در ۱۰ سال گذشته دوز تقویت واکسن دریافت نکردهاند.
تشخیص و درمان کزاز تشخیص کزاز بر اساس معاینه بالینی، سوابق واکسنسازی و علائم ظاهری انجام میشود، چرا که تستهای آزمایشگاهی برای تشخیص قطعی قابل اعتماد نیستند.
ای از بین بردن باکتری داروهای ضدتشنج (دیازپام، باکلوفن) و مرهمهای بافتی برای کنترل تشنجات پشتیبانی تنفسی و تنفس مصنوعی در موارد شدید مراقبتهای پرستاری کامل در واحد مراقبتهای ویژه (ICU) تزریق واکسن کزاز در طول بستری برای ایجاد ایمنی فعال (بیماری کزاز ایمنی طبیعی ایجاد نمیکند) واکسن کزاز انواع، زمانبندی و نکات حیاتی واکسنسازی تنها راه موثر پیشگیری از کزاز است.
در ایران واکسنها به صورت ترکیبی تزریق میشوند برنامه واکسنسازی کودکان واکسن پنجگانه (دیفتری، کزاز، سرفهخونک، هپاتیت ب، هیموفیلوس اینفلوئنزا نوع ب) در ماههای ۲، ۴، ۶ و ۱۸ ماهگی دوز تقویت اول در ۶ سالگی (مدرسه اول) دوز تقویت دوم در ۱۴ سالگی (مدرسه راهنمایی) برنامه واکسنسازی بزرگسالان بزرگسالانی که در دوران کودکی واکسن کامل دریافت کردهاند، باید هر ۱۰ سال یکبار دوز تقویت ( یا ) بزنند.
افرادی که سابقه واکسنسازی ندارند، باید سه دوز واکسن دریافت کنند دو دوز با فاصله ۴ تا ۸ هفته و دوز سوم ۶ تا ۱۲ ماه بعد. واکسنسازی در بارداری تزریق واکسن (دیفتری، کزاز، سرفهخونک بیسلولی) در هر بارداری، ترجیحاً بین هفتههای ۲۷ تا ۳۶، برای انتقال آنتیبادی به جنین و پیشگیری از کزاز نوزادانه ضروری است. این واکسن در دوران شیردهی نیز ایمن است. عوارض جانبی واکسن کزاز واکسنهای کزاز بسیار ایمن هستند.
عوارض رایج خفیف و موقتی عبارتند از درد، قرمزی و تورم در محل تزریق تب پایین، خستگی، سرگیجه و درد عضلانی بیقراری و گریه در کودکان عوارض نادر اما جدی شامل واکنش حساسیتی شدید (آنافیلاکسی) و نوریت بازویی (درد شدید شانه) میباشند که نیاز به مراقبه فوری پزشکی دارند. برای کاهش عوارض خفیف، نوشیدن مایعات زیاد، قرار دادن کمپرس سرد روی محل تزریق و مصرف استامینوفن با دستور پزشک توصیه میشود.
مدیریت زخم و پیشگیری در شرایط اضطراری در صورت بروز زخم پرخطر، اگر از آخرین دوز واکسن بیش از ۵ سال گذشته باشد (برای زخمهای کثیف) یا ۱۰ سال (برای زخمهای تمیز)، مراجعه به مرکز بهداشت یا اورژانس برای دریافت دوز تقویت و در صورت لزوم ایمونوگلوبین کزاز (TIG) الزامی است. مراقبت اولیه زخم شامل شستشو با آب و صابون، ضدعفونی کردن با ید یا کلرهکسیدین و عدم بستن زخم عمیق بدون نظر پزشک میباشد. هشدار!
این مقاله تنها جنبه اطلاعرسانی و آموزشی دارد و نمیتواند جایگزین نظر، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص باشد. در صورت بروز هرگونه زخم یا علائم مشکوک، بلافاصله با مراجع درمانی مراجعه کنید.
