اکثر سازمان‌های امروزی بر پایه کار تیمی شکل گرفته‌اند و انجام وظایف به‌صورت انفرادی کمتر رخ می‌دهد. ارتباط سالم، صداقت و اعتماد میان اعضای تیم از ارکان اصلی همکاری گروه‌ی محسوب می‌شوند که مستقیما بر سلامت روان کارکنان و بازده‌ی کل تیم تأثیر می‌گذارند. حضور یک یا چند همکار سمی در سازمان، روابط بین اعضا را مختل کرده و عملکرد تیم‌ها را دچار اختلال می‌سازد. چالش‌هایی که این افراد ایجاد می‌کنند، ذهن دیگران را بی‌دلیل مشغول نگه داشته و تمرکز آن‌ها را از کار‌ها منحرف می‌کند. به همین دلیل کارکنان و مدیران باید با روش‌های شناسایی و مقابله با این افراد آشنا باشند.
همکار سمی کیست؟
همکار سمی فردی است که با رفتار‌های غیر‌حرفه‌ای و ناسازگار، نظم و ثبات محیط کار را به هم می‌ریزد، با همکاران مختلف درگیر می‌شود و حتی میان دیگران نیز درگیری ایجاد می‌کند. این افراد معمولا بازده‌ی پایینی دارند، ارتباطشان با سایر همکاران سالم و موثر نیست و بیش‌تر از انجام وظایف، به دنبال ایجاد حاشیه هستند. آن‌ها همکاران دیگر را نیز آزار می‌دهند و مانع تمرکز آن‌ها بر کار می‌شوند، در نتیجه بازده‌ی کل تیم را کاهش می‌دهند. افت بازده‌ی تیم نتایج را تحت‌الشعاع قرار داده و در مراحل بعد، حتی بر رضایت مشتری هم اثر منفی می‌گذارد. افراد سمی در محیط کار مانند ترمز بی‌موقع در هنگام سرعت‌گیری خودرویی عمل می‌کنند و سازمان را از رسیدن به اهداف بازمی‌دارند.
۱۲ نشانه همکار سمی
افراد سمی در محیط کار طیف وسیعی از رفتار‌های مخرب را به نمایش می‌گذارند. مهم‌ترین نشان حضور آن‌ها در سازمان، ناسالم‌شدن فضای کار و فقدان آرامش در محیط است. آن‌ها با رفتار‌های زیر، فضای سازمان را برای خود و سایر همکاران غیر‌قابل‌تحمل می‌سازند
- انتقادپذیر نیستند آن‌ها از پذیرش بازخورد‌ها و پیشن‌هاد‌های دیگران خودداری می‌کنند و کار را به روش دلخواه خود انجام می‌دهند، حتی اگر آن روش کیفیت لازم را نداشته باشد.
- دزدیدن اعتبار کار دیگران کار‌های همکاران را به نام خود ثبت می‌کنند و قدرشناس نیستند.
- ناآشنا با اصول کار تیمی با دیگران همکاری نمی‌کنند و به‌صورت تک‌رو عمل می‌کنند.
- اهل حاشیه‌سازی پشت سر همکاران غیبت می‌کنند و مدام در شایعه‌پراکنی مشغول‌اند.
- مداخله بی‌جا در کار دیگران حتی اگر مربوط به آن‌ها نباشد، در کار دیگران دخالت کرده و نظرات بی‌اساس می‌دهند و در مدیریت ذره‌بینی گیر می‌کنند.
- مشکل در برقراری ارتباط مدام با دیگران درگیر می‌شوند و همیشه خود را حق می‌دانند.
- بی‌انگیزگی در کار بهترین نسخه خود را ارائه نمی‌دهند و همکارانی که خوب کار می‌کنند را مسخره کرده و انگیزه آن‌ها را می‌شکنند.
- انتساب تقصیر به دیگران کار‌های خود را گردن سایر اعضای تیم می‌اندازند و از زیر کار می‌روند.
- آزار و اذیت دیگران با حرف‌ها و رفتار‌هایشان دیگران را ناراحت و معذب می‌کنند.
- انتقاد توهین‌آمیز به‌جای بازخورد سازنده، تند و تحقیر‌آمیز انتقاد کرده و حتی به شخصیت دیگران حمله می‌کنند.
- غرزدن مداوم همیشه در حال شکایت و غرزدن هستند.
- مثبت‌گرایی سمی گاهی با ظاهر مثبت‌گرایی، وقتی همکاری روز بدی دارد، با بحث و مشاجره از او می‌خواهند انرژی محیط را منفی نکند!
تأثیر افراد سمی بر محیط کار
همکار سمی در سازمان مانند میوه فاسدی است که در سبد میوه قرار می‌گیرد و اگر جدا نشود، تمام می‌وه‌های دیگر را از بین می‌برد. کارکنان هر سازمانی برای عملکرد بهینه به آرامش روانی نیاز دارند تا بتوانند روی کار‌ها تمرکز کنند، اما افراد سمی این آرامش را از بین برده و آن را با تنش و درگیری جایگزین می‌کنند.
اگر افراد سمی از محیط کار جدا نشوند یا رفتارشان تغییر نکند، سازمان با مجموعه‌ای از مشکلات روبرو می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از
- محیط کار پر از قضاوت‌های نابجا می‌شود و افراد از ترس قضاوت دیگران ایده‌هایشان را بیان نمی‌کنند و انگیزه همکاری برای دستیابی به اهداف سازمان را از دست می‌دهند.
- در سازمان‌های سمی، ماجرا‌های درام و درگیری‌های حاشیه‌ای بر درگیری‌های ذهنی مربوط به کار غالب می‌شوند.
- اعتماد و صداقت میان اعضای تیم از بین رفته و کار تیمی دشوار می‌شود.
- ارزش‌های سازمانی چون صداقت و مسئولیت‌پذیری بی‌اهمیت می‌شوند.
- فرهنگ سازمانی تخریب می‌شود، اعضای سازمان مدام با هم درگیر شده و احترام متقابل را فرا‌موش می‌کنند.
- استرس کارکنان به می‌زان قابل‌توجه‌ی افزایش می‌یابد.
- کارکنان سالم سازمان پس از مدتی خسته شده، محیط سمی را تحمل نمی‌کنند و استعفا می‌دهند.
- رضایت شغلی در سازمان به حداقل می‌رسد.
نحوه برخورد با همکار سمی
برای حفظ سلامت محیط کار باید تشخیص دهید کدام کارمند یا همکار رفتار‌های سمی از خود نشان می‌دهد. سپس با واکنش‌های صحیح، رفتار‌های مسموم آن‌ها را خنثی کرده و آرامش و سلامت را به محیط کار برگردانید. در ادامه روش‌های مقابله با همکار سمی و مدیریت رفتار‌های ناشایست آن‌ها توضیح داده شده است.
۱. مرز بین اعضای تیم و همکار سمی ایجاد کنید
وقتی همکار رفتار‌های سمی بروز داد، از او فاصله بگیرید و اجازه ندهید حرف‌ها و رفتار‌هایش بر عملکرد شما یا سایر اعضای تیم تأثیر بگذارد. اگر امکان فاصله‌گرفتن وجود ندارد، مستقیما به او بگویید که صحبت‌ها یا رفتار‌هایش شما را ناراحت کرده و باید دست بردارد. با گذشت زمان این فرد متوجه مرز بین شما و خودش شده و تنها برای کار با شما ارتباط برقرار می‌کند، نه برای حاشیه‌سازی.
۲. رفتار‌ها و صحبت‌های سمی را نادیده بگیرید
همکاران سمی از دو گروه افراد تغذیه می‌کنند گروه اول کسانی که به حرف‌هایشان گوش می‌دهند و همراه‌ی می‌کنند، و گروه دوم کسانی که تلاش می‌کنند آن‌ها را متقاعد کنند کارشان اشتباه است. آن‌ها با گروه دوم درگیر شده و مشاجره می‌کنند. برای حل این مسئله، تنها باید منبع تغذیه آن‌ها را از بین ببرید.
برای این کار لازم نیست هرجا همکار سمی را دیدید، روی بگردانید. می‌توانید عذرخواه‌ی کنید و به بهانه تماس تلفنی، آماده‌شدن برای جلسه یا تحویل کار از او دور شوید. همیشه چند عبارت فرار آماده داشته باشید تا به‌محض مواجهه با رفتار‌های سمی از آن‌ها استفاده کنید و خود را از مخمصه نجات دهید. وقتی در سازمان کسی به همکار سمی اهمیتی ندهد، با شایعاتش درگیر نشود و به رفتار‌هایش واکنش نشان ندهد، توجه‌ی را که می‌خواهد دریافت نمی‌کند و کم‌کم رفتار‌های مخرب را کنار می‌گذارد.
۳. موضوع صحبت را عوض کنید
گاهی همکاران سمی با نادیده‌گرفتن متوجه نمی‌شوند که باید رفتار یا صحبتشان را تمام کنند. در این صورت می‌توانید توجه آن‌ها را به چیز دیگری معطوف کنید. مثلا وقتی در حال غرزدن هستند و از ویژگی‌های منفی محیط کار می‌گویند، شما به یک ویژگی مثبت اشاره کنید یا درباره کار صحبت کنید و بحث را به سمت دیگری بکشانید.
۴. با مدیران سازمان درباره همکار سمی صحبت کنید
اگر افراد سمی هم‌رده شما باشند، احتمالا به انتقاد‌های شما گوش نمی‌دهند و فقط لجبازی می‌کنند. در این صورت بهتر است درباره رفتار‌های سمی همکار با سرپرستان و مدیران صحبت کنید و مدیریت مسئله را به آن‌ها بسپارید. از همکار پیش مدیر بدگویی نکنید و مراقب باشید به شخصیت او حمله نکنید. تنها رفتار یا صحبتی را مطرح کنید که شما را آزرده است. توضیح دهید که رفتار و صحبت‌های همکار سمی بر عملکرد شما تأثیر منفی گذاشته و به‌خاطر برهم‌خوردن تمرکز، بازده‌ی شما کاهش یافته است.
۵. مراقب باشید ایده‌هایتان را در مقابل چه کسانی مطرح می‌کنید
همان‌طور که گفته شد، دزدیدن ایده‌ها یکی از رفتار‌های همکار سمی است. سعی کنید در جمعی که این افراد حضور دارند، راجع به ایده‌ها و پیشن‌هاد‌ها صحبت نکنید. اگر همکار شما اعتبار ایده یا کاری را به نام خودش ثبت کرد، با برخوردی نرم به او نشان دهید که نمی‌گذارید همه‌چیز به نام او تمام شود. مثلا بگویید خوشحالم که از ایده من خوشت آمده، اما باید به مدیر بگویم و نظر او را بپرسم. بعد از آن می‌توانیم برای اجرا با هم همکاری کنیم.
۶. خودتان را در اولویت قرار دهید
بسیاری از افراد به دلایلی چون ترس از ناراحت‌شدن همکار سمی با او همراه می‌شوند و به حرف‌هایش گوش می‌دهند. اما واقعیت این است که شما آخر ماه بابت گوش‌دادن به حرفهای افراد سمی یا همراه‌ی با آن‌ها هیچ حقوقی دریافت نمی‌کنید و کسی از شما قدردانی نمی‌کند. همیشه خودتان و وظایف روزمره‌تان را در اولویت قرار دهید و به‌جای توجه به آدم‌های سمی، روی موارد درست تمرکز کنید. در صورت نیاز با همکاران سمی شفاف باشید و بگویید اولویت‌های دیگری دارید و نمی‌توانید برای شایعات یا رفتار‌های مسمومشان زمان بگذارید.
آیا همکاران سمی باید از سازمان اخراج شوند؟
هیچ قانونی مبتنی بر حفظ یا اخراج کارمندان سمی در سازمان وجود ندارد و مدیران باید با توجه به موقعیت تصمیم بگیرند. گاهی با تذکر و واکنش‌های صحیح، می‌توان رفتار‌های سمی این افراد را مدیریت کرد و به آن‌ها یاد داد که مطابق با فرهنگ و ارزش‌های سازمانی کار کنند و جو سالم محیط کار را به‌خاطر حواشی بی‌فایده از بین نبرند. اما وقتی هیچ‌کدام از روش‌های مقابله جواب ندهد، احتمالا بهترین راه برای مقابله با او، اخراج است.کلام آخر مراقب باشید شما همکار سمی نشوید!
همه ما گاهی رفتار‌های نادرستی نشان می‌دهیم و به همکار سمی برای دیگران تبدیل می‌شویم. مهم است که به این مسئله آگاه باشیم و به‌محض بروز چنین رفتار‌هایی، خودمان را مهار کنیم. گاهی ممکن است به‌خاطر اتفاقات خارج از محیط کار روز خوبی نداشته باشید و رفتار‌های مسموم نشان دهید. در چنین روز‌ها، همدلی همکاران حال شما را بهتر می‌کند، اما باید مراقب باشید که به احساس بد و رفتار‌های سمی در محیط کار ادامه ندهید. اگر نشانه‌های همکار سمی را در خود می‌بینید، با دریافت بازخورد از همکاران و کمک روان‌شناس متخصص، برای حل مشکلات اقدام کنید تا به عضوی مؤثر در تیم تبدیل شوید.
