ایلئوستومی راهنمای کامل جراحی، عوارض، تغذیه و مراقبتهای پس از عمل, ایلئوستومی یک روش جراحی است که در آن بخش پایانی روده کوچک (ایلئوم) از طریق یک سوراخ در دیواره شکم به بیرون هدایت میشود تا مواد زائد بدن خارج گردند. این عمل معمولاً زمانی انجام میپذیرد که روده بزرگ یا رکتوم به دلیل بیماری یا آسیب قادر به انجام وظیفه دفع نباشند. بسته به علت اصلی، این جراحی میتواند موقت (قابل برگشت) یا دائمی باشد.
ایلئوستومی چیست و چه زمانی ضروری میشود؟ وقتی روده بزرگ توانایی ذخیره و دفع مدفوع را از دست میدهد، جراحان با ایجاد استوما (سوراخ مصنوعی) مسیر جدیدی برای خروج فضلات میسازند.
بیماریهای نیازمند ایلئوستومی موقت زخمهای روده بزرگ که نیاز به استراحت و التیام دارند عملیاتهای چندمرحلهای برای ساخت کیسه داخلی آسیبهای موقت ناشی از صدمه یا عفونت حاد بیماریهای نیازمند ایلئوستومی دائمی بیماری کرون در مراحل پیشرفته اختلالهای حرکتی کولون انسداد، پارگی یا آسیبهای غیرقابل تعمیر روده بزرگ انواع İlئوستومی ۱.
ایلئوستومی دائمی (استاندارد یا بروک) در این روش رایج، جراح ایلئوم را از طریق یک برش در ناحیه راست پایین شکم به بیرون میکشد، به دیواره شکم بخیه میزند و استوما را تشکیل میدهد. فضلات به صورت بیاختیار از استوما خارج شده و در کیسهای چسبانده شده به پوست جمعآوری میگردند. چون کنترل عضلهای بر خروج فضلات وجود ندارد، استفاده مداوم از کیسه خارجی الزامی است. ۲.
ه بزرگ انجام میشود و امکان دفع مدفوع از طریق مقعد را فراهم میآورد. جراح از لولههای ایلئوم یک مخزن به شکل حرف J میسازد و آن را به مقعد وصل میکند.
این عمل معمولاً در چند مرحله جراحی انجام میپذیرد. کیسه کی یا کوک ایلئوستومی در این روش یک کیسه داخلی با یک دریچه یکطرفه ساخته میشود که از نشت فضلات جلوگیری میکند. بیمار برای تخلیه کیسه از یک کر انعطافپذیر از طریق استوما استفاده میکند و نیازی به کیسه خارجی ندارد. این روش کمتر رایج است و نیاز به مراقبت دقیقتر دارد.
مراحل انجام جراحی قبل از عمل بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد و تیم جراحی تمام مراحل، ریسکها و مراقبتهای بعدی را با او مرور میکنند. آمادهسازی روده با داروهای ملین یا آنتیبیوتیک ممکن است پیش از عمل توصیه گردد. در طول عمل (لپاراسکوپی یا باز) جراحی میتواند به روش سنتی (برش بزرگ) یا لپاراسکوپی (برشهای کوچک و دوربین) انجام شود. در روش لپاراسکوپی، جراح از طریق چند برش کوچک ابزارها و دوربین را وارد شکم میکند.
این روش معمولاً با کم خونریزی، درد کمتر و بهبودی سریعتر همراه است. در هر دو روش، انتهای روده کوچک از برش شکم خارج شده و استوما شکل میگیرد. بهدودی پس از جراحی ایلئوستومی جراحی بزرگی است. بستری در بیمارستان معمولاً ۵ تا ۷ روز و بهبودی کامل در منزل حدود ۶ تا ۸ هفته طول میکشد. روده کوچک ممکن است تا ۲ ماه برای عملکرد کامل نیاز به زمان داشته باشد.
اگر ایلئوستومی موقت باشد، عمل بستن استوما و وصل مجدد روده معمولاً ۳ تا ۶ ماه بعد انجام میشود. عوارض و ریسکهای احتمالی هر جراحی ریسکهایی دارد.
عوارض احتمالی ایلئوستومی عبارتند از خونریزی از روده کوچک یا استوما آسیب به اندامهای مجاور در حین جراحی عفونت در محل عمل یا داخل شکم سوء جذب مواد مغذی (به ویژه ویتامین و اسیدهای چرب) انسداد روده ناشی از چسبندگیها یا اسکار بافت ایسکمی (کمخونی) یا نک استوما پرولاپس (خارج آمدن بیش از حد) استوما فتق پاراستومال (فتق در کنار استوما) رژیم غذایی پیشنهادی پس از عمل تغذیه نقش کلیدی در کنترل خروج فضلات و پیشگیری از انسداد دارد.
اصول کلی شامل موارد زیر است هفتههای اول مصرف غذاهای ساده، پخته، کمرویه و آسانهضم جوییدن کامل غذا را به خوبی بجوید تا هضم آسانتر شود وعدههای کوچک و مکرر ۵ تا ۶ وعده در روز به جای ۳ وعده بزرگ اجتناب از غذاهای پرخطر آجیل، دانههای سخت، سبزیجات ترد، پوست میوه، ذرت و پاپکورن که میتوانند انسداد ایجاد کنند مایعگیری بالا حداقل ۲ تا ۳ لیتر آب در روز برای پیشگیری از آبینی علائم هشداردهنده چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت بروز موارد زیر بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید درد شکمی شدید و پیوسته بیش از ۲ تا ۳ ساعت استفراغ مداوم یا عدم تحمل غذا عدم خروج مدفوع یا گاز بیش از ۴ ساعت (نشانه انسداد روده) بوی بد غیرعادی از استوما بیش از یک هفته خونریزی فعال از استوما صدمه یا بریدگی در استوما احمرار، تورم، سوزش یا زخم عمیق در پوست اطراف استوما پاسخ به سوالات متداول تفاوت ایلئوستومی و کولستومی چیست؟
هر دو مسیر دفع مصنوعی هستند، اما در ایلئوستومی خروج از روده کوچک (ایلئوم) و در کولستومی خروج از روده بزرگ (کولون) برقرار میشود. خروجی ایلئوستومی معمولاً مایعتر و إنزیمیتر است. کیسه ایلئوستومی چیست و چگونه کار میکند؟ کیسه یک ظرف جمعآوری مدفوع است که با چسب پزشکی به پوست اطراف استوما متصل میشود. باید وقتی تا ۱/۳ یا ۱/۲ پر شد خالی گردد تا از نشت و جدا شدن پیشگیری شود. آیا میتوان خروج مدفوع را کنترل کرد؟
در ایلئوستومی استاندارد (بروک) کنترل عضلهای وجود ندارد و خروج بیاختیار است. اما در کیسههای داخلی ( یا ) کنترل دفع از طریق عضلههای مقعد یا دریچه مصنوعی امکانپذیر است. کی میتوان به زندگی طبیعی بازگشت؟ پس از بهبودی کامل (معمولاً ۶ تا ۸ هفته) اکثر بیماران میتوانند به کار، رانندگی، ورزش و روابط جنسی بازگردند. مشورت با پزشک قبل از شروع فعالیتهای سنگین ضروری است. چگونه از بوی بد کیسه پیشگیری کنیم؟
کاهش مصرف غذاهای بوزا تخممرغ، سیر، پیاز، قهوه، ماهی، لبنیات و خیار اطمینان از چسبیدن کامل و بینشت کیسه خالی کردن منظم کیسه (هر ۳ تا ۴ ساعت) استفاده از کیسههای با فیلتر ضد بو و ضد بوی داخلی مصرف قرصها یا قطرات ضد بو با دستور پزشک آیا نفخ طبیعی است؟ بله، نفخ در بیماران ایلئوستومی رایج است. غذاهای تولیدکننده گاز (فاسولیه، کلم، مشروبات گازدار) را شناسایی و محدود کنید. وعدههای کوچک و مکرر و تفریح منظم میتواند کمکی باشد.
صدای گرهگری روده نیز طبیعی است و با فشار ملایم روی کیسه مهار میشود. استوما چگونه به نظر میرسد؟
رنگ صورتی تا قرمز تیره (شبیه داخل لب) شکل گرد یا بیضی موقعیت صاف روی پوست یا کمی برآمده ترشح مخاط کمی طبیعی است در هفتههای اول تورم دارد و به مرور کوچکتر میشود مراقبت از پوست اطراف استوما (پریاستومال) شستشو با آب لونه (بدون صابون قوی) و خشک کردن کامل قبل از چسباندن کیسه بررسی اندازه دهانه کیسه کوچک بودن باعث فشار و تورم، بزرگ بودن باعث نشت و التهاب میشود برنامهریزی منظم تعویض کیسه (معمولاً هر ۳ تا ۵ روز) اجتناب از جدا کردن زورآلین چسب برای پیشگیری از آسیب پوست تعویض بیش از یک بار در روز توصیه نمیشود مگر در صورت نشت هشدار!
این مطلب تنها جنبه اطلاعرسانی و آموزشی دارد و جایگزین مشورت، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص نیست. برای تصمیمگیری در مورد درمان حتماً با جراح یا متخصص گوارش مشورت کنید.
