کودک با دلبستگی آشفته از والدین و دیگران دوری می‌کند
- اموزش

دلبستگی آشفته: نشانه‌ها، ریشه‌ها و اثرات بر روابط عاطفی و اجتماعی

تخیل کنید با یک قطب‌نما قصد دارید جهة شمال را بیابید، اما سوزن مدام می‌چرخد و هیچ مسیری را نشان نمی‌دهد. افرادی که دلبستگی آشفته دارند، در روابطشان با چنین حالتی روبرو می‌شوند. این افراد دلسرد و نگران‌اند و برای محافظت از خود از تعهد فرار می‌کنند. دلبستگی آشفته می‌تواند چالش بزرگی در زندگی اجتماعی ایجاد کند. در این گزارش به بررسی این سبک دلبستگی و راهکار‌های مقابله با آن می‌پردازیم.

فروشگاه چطور - مجموعه صوتی زبان بدن

دلبستگی آشفته چیست؟

انسان موجودی اجتماعی است و با دیگران روابط متنوعی برقرار می‌کند. به شیوه‌ویژه هر فرد برای ارتباط با دیگران سبک دلبستگی می‌گویند. سبک دلبستگی هر شخص در آغاز کودکی در پاسخ به رفتار والدین شکل می‌گیرد. کارشناسان چهار سبک دلبستگی برای بزرگسالان شناسایی کرده‌اند.

دلبستگی آشفته شدید‌ترین نوع دلبستگی ناامن و ترکیبی از سبک دلبستگی مضطرب و اجتنابی است. روان‌شناسان این نوع را با مشاهده ترس فرد از روابط نزدیک تشخیص می‌دهند. کسانی که دلبستگی آشفته دارند، بیش‌تر در روابط عاطفی دچار تضاد می‌شوند و از راهبرد‌های اضطرابی (بیش‌فعال‌سازی عاطفی) و اجتنابی (غیر‌فعال‌سازی عاطفی) برای تسکین ترس خود بهره می‌برند.

این افراد تمایل شدیدی به برقراری روابط صمیمی دارند، اما دیوار‌هایی دور خود می‌کشند تا از آسیب محافظت شوند. این سبک با ترس، بی‌اعتمادی و تضاد درونی همراه است. محققان معتقدند این افراد در روابط پیش‌بینی‌ناپذیرند و این رفتار متناقض و ناپای‌دار تأثیر منفی بر روابطشان می‌گذارد.

علائم دلبستگی آشفته در کودکان

بر اساس تحقیقات، رفتار کودکان دارای دلبستگی آشفته با هم‌سالانشان متفاوت است. آن‌ها از والد خود رفتار اجتنابی نشان می‌دهند؛ به‌ویژه هنگام جدایی از مادر گریه می‌کنند، اما با بازگشت مادر به سمت او نمی‌روند و اجازه نمی‌دهند مادرشان را در آغوش بگیرد و آرامش دهد.

علاوه بر این، در رفتار این کودکان علائم ترس قابل مشاهده است؛ یعنی وقتی والدین به آن‌ها نزدیک می‌شوند، زبان بدن نشانه‌های اضطراب و ترس را ابراز می‌کند و حتی ممکن است این ترس را کلامی بیان کنند. این کودکان رفتار‌های متناقض دارند زیرا به والد نیاز دارند، اما همزمان از نزدیکی به او می‌ترسند. کودکان با دلبستگی آشفته به استرس حساس‌ترند و در مواجهه با تنش‌ها به‌راحتی آرام نمی‌شوند و مدت طولانی در حالت پریشانی بمانند.

با رشد کودک و ورود به دوره نوجوانی، علائم جدیدی در رفتار ظاهر می‌شوند

  • پرخاشگری و خشونت با والدین
  • بر عهده گرفتن نقش والدین
  • کناره‌گیری و دوری از والدین
  • خودآزاری
  • ترجیح دادن غریبه‌ها بر والدین

نکته مهم این است که همه کودکان در شرایط خستگی یا بیماری بیش از حد، درجاتی از رفتار‌های متناقض و آشفته نشان می‌دهند. بنابراین مشاهده رفتار آشفته لزوما به معنای داشتن سبک دلبستگی آشفته نیست.

علائم دلبستگی آشفته در بزرگسالان

بزرگسالانی که دلبستگی آشفته دارند، مدام در روابطشان دچار احساسات متناقض می‌شوند. آن‌ها نیاز به محبت دارند، اما از رها شدن و صمیمیت می‌ترسند و به همین دلیل رفتارشان ناپای‌دار و آشفته است. برای برآورده کردن نیاز خود بیش از حد به دیگران نزدیک می‌شوند، اما وقتی طرف مقابل به آن‌ها نزدیک شود، به حالت تدافعی می‌روند و از رابطه فرار می‌کنند. کارشناسان می‌گویند علت این رفتار‌های متناقض، ترس همزمان از صمیمیت و رها شدن است. مهم‌ترین نشانه‌های دلبستگی آشفته در بزرگسالان عبارتند از

  • الگو‌های رفتاری متناقض، آشفته و پیش‌بینی‌ناپذیر
  • ترس شدید از رها شدن همراه با بی‌اعتمادی به دیگران
  • داشتن دیدگاه متناقض در روابط
  • داشتن اهداف متناقض در روابط (تمایل به اطمینان و همزمان کم‌اهمیت کردن آن)
  • احساس خشم و پرخاشگری با والدین یا شریک عاطفی
  • احساس ترس و بدگمانی به والدین یا شریک عاطفی
  • احساس احتیاط و بدگمانی به دیگران
  • مطمئن بودن به مقصد رابطه
  • مبارزه با افسردگی، اضطراب و انزواطلبی
  • شرم ریشه‌داری
  • احساس دوست‌داشتنی‌نبودن و بیکفایتی
  • بدرفتاری
  • حرکت تکان‌شی

علل تشکیل دلبستگی آشفته

دلبستگی آشفته نتیجه ترومای شدید دوران کودکی است. تروما اشکال مختلفی دارد. دلبستگی آشفته زمانی شکل می‌گیرد که والدین و نزدیکان کودک به‌جای اینکه منبع امنیت باشند، به تهدیدی برای کودک تبدیل می‌شوند. این سبک دلبستگی نتیجه ترکیب عوامل ژنتیکی با محیط ناامن کودکی است.

نوزادان نیاز ذاتی دارند که در موقعیت ترس و اضطراب به والد و مراقبان خود نزدیک شوند تا آسایش یابند. اگر والدین و اطرافیان نوزاد منبع ترس باشند، نوزاد ناخودآگاه از دلبستگی اجتناب می‌کند. این موقعیت برای نوزاد گیج‌کننده است، چون باید به منبع ترس نزدیک شود تا ترسش کاهش یابد. محققان به این موقعیت ترس بی‌چاره می‌گویند.

کودکانی که در محیط‌های نامطلوب بزرگ می‌شوند، بیش‌تر در معرض خطر دلبستگی آشفته قرار دارند. کودکی که تنه‌ایی، سوءاستفاده فیزیکی یا عاطفی، سوءمصرف مواد مخدر والدین، خشونت خانگی یا ناملایمات دیگران را تجربه کرده است، احتمال زیاد سبک دلبستگی آشفته دارد.

دلبستگی آشفته همیشه نتیجه سوءاستفاده یا بدرفتاری در کودکی نیست. گاهی رفتار والد بدون توهین و شدت است، اما تروما‌ها و فقدان‌های درونی والد حالت روانی او را آشفته کرده که به کودک منتقل می‌شود. بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۰۱، نوزادانی که مادرشان تجربه سقط جنین داشته است، احتمال بیش‌تری برای دچار شدن دلبستگی آشفته دارند. این مادران با نوزاد خود بدرفتاری نمی‌کنند، اما تروما و غم طولانی آن‌ها از قبل بر مراقبت از فرزندان بعدی تأثیر می‌گذارد.

محرک‌های دلبستگی آشفته

محرک‌های ذهنی افرادی که دلبستگی آشفته دارند، با ورود به هر رابطه احساسی فعال می‌شود، چون آن‌ها در خصوص آنچه می‌خواهند دچار تضادند. آن‌ها می‌خواهند کسی را دوست داشته باشند و دوست داشته شوند، اما به دیگران اعتماد ندارند. این افراد در ناخودآگاهشان فکر می‌کنند که به‌زودی آسیب می‌بینند و ناامید و رها می‌شوند؛ به همین دلیل حساس می‌شوند و رفتارشان طرف مقابل را گیج و مضطرب می‌کند.

هر نشانه‌ای از رها شدن و دوری این افراد را آزار می‌دهد؛ برای مثال اگر پیام‌ها و تماس‌های تلفنی آن‌ها پاسخ داده نشود یا مدت زیادی خارج از خانه باشید و به‌موقع برنگردید، محرک‌های مغزی آن‌ها فعال می‌شود. رفتار‌های اجتنابی همانند قهر کردن و پرهیز از بحث نیز آن‌ها را به شدت اذیت می‌کند. از سوی دیگر رفتار‌های صمیمی نیز برای آن‌ها زنگ خطر است. برنامه‌ریزی برای تعهد در آینده، حرکات عاشقانه، وابستگی و تماس فیزیکی بیش از حد این افراد را دلسرد می‌کند و احتمال زیاد رفتار اجتنابی از خودشان نشان خواهند داد.

راهکار‌های مواجهه با دلبستگی آشفته

بیش‌تر افرادی که دلبستگی آشفته دارند، در مقطعی از زندگی رویدادی تروماتیک را تجربه کرده‌اند. این آزمون‌ها بیش‌تر منجر به سردرگمی هویتی، مشکل در تنظیم احساسات، اعتماد به نفس پایین، سوءمصرف مواد مخدر و مشکلات سلامت روان می‌شوند. به همین دلیل یادگیری نحوه مهار احساسات در روابط برای این افراد بسیار مهم است. در ادامه چند پیشن‌هاد برای مدیریت محرک‌های آشفتگی آورده شده است.

۱. دریافت پشتیبانی حرفه‌ای

در جستجوی پشتیبانی حرفه‌ای باشید. درمانگر به شما کمک می‌کند تا رابطه‌ای امن و مطمئن داشته باشید. او به شما یاد می‌دهد که افکار و رفتار‌های ناسالم خود را شناسایی و اصلاح کنید. روان‌درمانی توانایی‌های ارتباطی شما را گسترش می‌دهد تا با تعیین مرز‌های صریح در روابط عاطفی خود احساس امنیت کنید. دلبستگی آشفته خطر ابتلا به افسردگی، اختلال اضطراب و ترس‌های اجتماعی را افزایش می‌دهد. برنامه درمانی منظم این مسائل را نیز حل می‌کند.

۲. تمرین پذیرش و دلسوزی

دلبستگی آشفته شما به دلایلی شکل گرفته که بر آن‌ها تسلطی نداشته‌ید، به همین دلیل با خودتان مهربان باشید. دقت کنید که چه زمانی از خود انتقاد می‌کنید و با خود سخت‌گیری می‌کنید. به جای آن، مهربانی با خودتان را تمرین کنید. در مواجهه با خودتان ملایم و صبور باشید. همان‌گونه که با دوستانتان مهربانید و از آن‌ها حمایت می‌کنید، با خود رفتار کنید. شرایط فعلی خود را بپذیرید و روی راهکار‌هایی تمرکز کنید که به بهبودی و پیشرفت‌تان منجر شود.

۳. افزایش خودآگاهی

بدون شناخت و درک محرک‌ها نمی‌توانید آن‌ها را متحول کنید، به همین دلیل خودآگاه‌ی اهمیت زیادی دارد. در مورد نظریه دلبستگی و سبک‌های گوناگون آن مطالعه کنید. این‌گونه خودتان را بهتر خواهید شناخت. زمانی را برای مشاهده افکار، احساسات و رفتار‌های خود اختصاص دهید. خودتان را قضاوت نکنید و بی‌طرفانه ناظر باشید تا ریشه رفتار‌های‌تان آشکار شود. تمرینات ذهن‌آگاه‌ی، نوشتن الگو‌های رفتاری و پردازش احساسات در این مسیر شما را یاری می‌رساند.

۴. تمرین تکنیک‌های تمرکزی

هنگامی که یک محرک احساسی را تجربه می‌کنید، زنگ خطر‌هایی در مغز شما به صدا در می‌آیند و عکس‌العمل اجتنابی شما را فعال می‌کنند. در این حالت مغز منطقی شما خاموش شده و ناخودآگاه عکس‌العمل نشان می‌دهید و تسلط کمی بر رفتار دارید.

در این شرایط تکنیک‌های تمرکزی را تمرین کنید تا بتوانید با مهار احساسات، رفتار‌های منطقی‌تری داشته باشید. این تکنیک‌ها شامل

  • تمرینات تنفسی
  • آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی
  • مدیتیشن
  • یوگا
  • ارتباط آگا‌هانه با طبیعت
  • تجارب حسی گرم و سرد (مانند نوشیدن چای داغ یا لمس یک تکه یخ)

۵. حمایت از کودک درونی

یک راهکار مؤثر برای التیام زخم‌های گذشته، بازبینی دوران کودکی با دلسوزی و مهربانی است. شما در کودکی تجربه‌های تلخی داشته‌ید و به اندازه کافی پذیرفته و مراقبت نشده‌ید. کودک درونی خود را با حس پذیرش و قبول آرام کنید. خاطرات‌تان را از منظر دلسوزانه و حمایتی مرور کنید و به کودک درون‌تان بگویید که تقصیر او نبوده است. یکی از دلایل تأثیر گذشته بر روان ما، ناآرامی کودک درونی است. او را آرام کنید تا بتوانید با اعتماد به نفس و آسایش بیش‌تری دوران بزرگ‌سالی را سپری کنید.

۶. تقویت اعتماد به نفس

شما با یک تضاد درونی سروکار دارید که احساساتتان را بی‌ارام کرده و تشخیص این که چه می‌خواهید را دشوار می‌کند. این تضاد درونی سخت و خسته‌کننده است. شما باید بدانید که تمایل‌تان به آغاز رابطه سالم و منطقی است. علت اضطراب و اجتنابی که دارید، ترس‌های کودکی است. تقویت اعتماد به خود نیازمند زمان و صبوری است. این مسیر را با آسایش طی کنید، چون نیاز‌های شما ارزش دارند و شما شایستۀ عشق و آرامش هستید.

۷. تعیین حدود و مرزها

باید ارزش‌هایتان را آشکار کنید و مرز‌های راحتی برای روابط خود تعیین کنید. نظرات و خواست دیگران را کنار بگذارید و ببینید خودتان از یک رابطه چه می‌خواهید. روابط گذشته خود را بازبینی کنید و جنبه‌های ناسالم آن‌ها را بشناسید. از خودتان بپرسید رابطه سالم و متمایز به چه معناست و بر پایه آن مرز‌هایی برای روابط جدید خود تعیین کنید. محدودیت‌ها و فضای شخصی خود را بشناسید و آن را با شریک عاطفی‌تان در میان بگذارید تا روابطی سالم و بر پایه اعتماد بسازید.

تأثیر دلبستگی آشفته بر رابطه

مطابق نظریه دلبستگی، تجارب دوران کودکی ما بر رشد اجتماعی و عاطفی‌مان تأثیرگذارند. افرادی که دلبستگی آشفته دارند، معمولا ناسازگار و پیش‌بینی‌ناپذیرند و رابطه با آن‌ها دشوار است. در ادامه، چالش‌های رابطه با فرد دارای دلبستگی آشفته بیان شده است. شناخت این چالش‌ها به شما کمک می‌کند راهکار‌های تعاملی مفیدی برای بهبود رابطه با شریک عاطفی‌تان بیابید.

۱. مشکل اعتماد

بزرگ شدن در محیط ناامن، احتمال بروز مشکل اعتماد را افزایش می‌دهد. در نتیجه افراد آشفته همیشه به نیت شریک عاطفی خود شک دارند و به طور فعال شواهدی می‌گردند که اعتمادشان را از بین ببرد. این رفتار ناشی از ترس رها شدن است و رابطه را برای هر دو طرف سخت می‌کند. افرادی که دلبستگی آشفته دارند، از دوستان و نزدیکان شما حسادت می‌کنند و از شرکت شما در فعالیت‌های اجتماعی مضطرب می‌شوند.

۲. مشکل ارتباط و رفتار متناقض

یکی از ویژگی‌های مهم دلبستگی آشفته، ترس همزمان از رها شدن و صمیمیت است. به همین دلیل افراد با این سبک دلبستگی بین رفتار وابسته و اجتنابی نوسان می‌کنند. آن‌ها در شناخت احساساتشان مشکل دارند و بیش‌تر نمی‌دانند چه می‌خواهند، به همین دلیل رفتارشان متناقض و پیش‌بینی‌نشده است. اگر فردی با دلبستگی آشفته با فردی در رابطه باشد که دلبستگی اجتنابی یا مضطرب دارد، مدیریت رابطه بسیار دشوار می‌شود.

۳. نوسانات خلقی

دلبستگی آشفته با نوسانات خلقی شدید و مشکل مهار احساسات همراه است. این افراد یک لحظه خوشحال و مهربان‌اند و لحظه بعد متنفر و غمگین می‌شوند. این سبک دلبستگی با خشم همراه است و ممکن است این خشم به افراد دیگر منتقل شود. افرادی که دلبستگی آشفته دارند، راه‌حل‌های سالمی برای مهار احساسات خود نیاموخته‌اند و احتمال دارد در مواجهه با محرک‌هایی که نگران‌شان می‌کند، خشمگین شوند و از رابطه فرار کنند.

۴. رفتار اضطرابی-اجتنابی

افرادی که دلبستگی آشفته دارند، وقتی حس می‌کنند ممکن است رها شوند، مضطرب می‌شوند. آن‌ها به اطمینان و امنیت خاطر زیادی نیاز دارند و اگر شریک عاطفی‌شان این فضای امن را فراهم نکند، مضطرب و پریشان می‌شوند. این افراد بعد از حس اضطراب، عکس‌العمل‌های غیر‌منطقی نشان می‌دهند که بعد از چند دقیقه بابت آن‌ها گناه می‌کنند و شرمگین می‌شوند. در مواجهه با این شرم نیز رفتار اجتنابی نشان می‌دهند. رفتار اجتنابی یعنی تلاش می‌کنند وقتی همه چیز خوب پیش می‌رود، روی جنبه‌های منفی تمرکز کنند و رابطه را تخریب کنند.

مواجهه با دلبستگی آشفته در روابط

مراجعه به درمانگر برای مقابله با دلبستگی آشفته

رابطه با افرادی که دلبستگی آشفته دارند چالش‌برانگیز و گیج‌کننده است. با این حال همانند هر شخص دیگر، آن‌ها نیز ویژگی‌های مثبت، دلنشین و ارزش‌مندی دارند. در این بخش پیشن‌هاد‌هایی برای حل مشکلات در رابطه با این افراد گردآوری شده است. اگر هر دو طرف رابطه برای از بین بردن ناامنی‌ها و رفتار‌های نامناسب خود تلاش کنند، رابطه‌ای سازنده و مستحکم خواهند داشت.

۱. برقراری گفت‌وگوی مؤثر

گفت‌وگوی موثر اساس پیشرفت هر رابطه‌ای است و به این معناست که نیاز‌ها و مشکلات را بیان کنیم و به طور فعال و بدون قضاوت به سخنان طرف مقابل گوش دهیم. شما باید بدون قطع کردن سخنان، جواب‌های طرف مقابل را بشنوید و با پرسیدن سوالات و برقراری تماس چشمی به او نشان دهید که به این مکالمه علاقه دارید. هدف گفت‌وگو یافتن مقصر نیست. باید روی راه‌حل مشکلات تمرکز کنید، نه جستجوی علت شکل‌گیری آن‌ها.

۲. تعیین مرز‌های شخصی

یکی از راه‌حل‌های مراقبت از سلامت روان و رابطه، تعیین مرز‌های صریح است. افراد با دلبستگی آشفته معمولا مرز محکمی ندارند و همیشه در نوسان‌اند. برای پیشبرد یک رابطه سالم باید هر دو طرف مرز‌های خود را بیان کنند و در مورد عواقب شکستن مرز‌ها صحبت کنند؛ به‌عنوان مثال قراردادی بین خودتان بگذارید که اگر طرف مقابل با خشونت فریاد زد، شما آنجا را ترک خواهید کرد تا زمانی که رفتار خشونت‌آمیز او تمام شود.

۳. صبوری

افرادی که دلبستگی آشفته دارند، بدخواه و بدجنس نیستند. آن‌ها فقط یاد نگرفته‌اند چطور احساسات خود را مهار کنند و در رابطه سالم بمانند. آن‌ها تلاش می‌کنند رفتار و نیاز‌های‌تان را توضیح دهند و شما باید در این مسیر با صبوری همراهشان باشید. وقتی شرایط خوب است، روی نکات مثبت آن‌ها تمرکز کنید و به شریک عاطفی خود بگویید از کدام ویژگی‌ها و رفتارشان خوشتان می‌آید. این کار حس اضطرابشان را تسکین می‌دهد و به پیشبرد رابطه کمک می‌کند.

۴. روان‌درمانی

اگر رابطه‌ای که دارید برایتان ارزشمند است، باید برای حفظ آن تلاش کنید. یکی از بهترین راه‌حل‌ها، دریافت پشتیبانی از درمانگر زوج‌محور است. این متخصصان می‌توانند الگو‌های ناسالم را شناسایی کنند و به شما و شریک عاطفی‌تان کمک کنند نیاز‌ها و مشکلات خود را به طور منطقی بیان کنید. اگر هر دو طرف رابطه به روان‌درمانی متعهد باشند، احتمال زیاد می‌توانند رابطه‌ای پایدار و سالم بسازند.

سخن پایانی

دلبستگی آشفته یکی از انواع دلبستگی ناامن است و ریشه در کودکی ما دارد. افرادی که این نوع دلبستگی را دارند، رفتارشان آشفته و متناقض است. این آشفتگی هم به خود فرد و هم به شریک عاطفی او آسیب می‌رساند. بهترین روش مواجهه با این چالش‌ها، شناخت انواع دلبستگی و بازبینی الگو‌های رفتاری ناسالم و اصلاح آن‌هاست.

اگر این مقاله برایتان مفید بوده است، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و نظرتان را برایمان بنویسید.

برای از بین بردن احساس افسردگی چه کاری انجام دهیم؟

آواتار از  علی مرادی

علی مرادی

علی مرادی