اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) وضعیتی است که بر رشد مغز تأثیر می‌گذارد و ریشه در دوران کودکی دارد. برخلاف باور رایج، بسیاری از افراد این اختلال را در بزرگسالی پشت سر نمی‌گذارند و علائم آن در سنین بالا همچنان ادامه دارد. در دوران کودکی، ADHD می‌تواند عملکرد تحصیلی و مهارت‌های اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد، در حالی که در بزرگسالی بر عملکرد شغلی، دوستان، روابط عاطفی و سلامت روان اثر می‌گذارد.
اگر می‌خواهید با این اختلال بیشتر آشنا شوید، رایج‌ترین علائم و موثرترین و سریع‌ترین روش‌های درمان بیش‌فعالی در بزرگسالان را بشناسید، تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.
🔗 بیشتر بخوانید: طرحواره رهاشدگی؛ نشانه‌ها و روش درمان هراس از رهاشدن
🔗 بیشتر بخوانید: ۱۰ ورزش ساده و خانگی برای سلامت قلب_به رنگ صبح
🔗 بیشتر بخوانید: توکسوپلاسموز؛ همه‌چیز درباره این بیماری مشترک گربه و انسان
🔗 بیشتر بخوانید: فرق روانشناس و روانپزشک و روانکاو و مشاور چیست؟_به رنگ صبح
چرا فرد به ADHD مبتلا می‌شود؟
تا کنون علت دقیق شکل‌گیری اختلال نقص توجه بیش‌فعالی (ADHD) به‌طور کامل آشکار نشده است. برخی پژوهش‌ها تغییرات ساختاری یا شیمیایی مغز را عامل اصلی می‌دانند. متخصصان معتقدند این اختلال می‌تواند ریشه ژنتیکی داشته باشد؛ یعنی فرد ممکن است ADHD را از والدین خود به ارث ببرد. با این حال، افرادی بدون سابقه خانوادگی نیز می‌توانند دچار این اختلال شوند.
🔗 بیشتر بخوانید: قهوه کاسنی چیست؛ خواص و روش تهیه چیکوری کافی
علائم بیش‌فعالی در بزرگسالان
بیش‌فعالی در بزرگسالان با علائم متنوعی خود را نشان می‌دهد که نوع اختلال را مشخص می‌کنند. علائم ADHD در بزرگسالان بسیار شبیه به دوران کودکی است، اما ممکن است به دلیل تفاوت در سبک زندگی و وظایف روزمره، کمی متفاوت به نظر برسد. برای مثال، به جای علائم مربوط به مدرسه، نشانه‌های مرتبط با شغل یا محیط کار مشهود می‌شود.
🔗 بیشتر بخوانید: از کجا بفهمیم افسردگی داریم؟_به رنگ صبح
ADHD سه زیرگروه دارد و علائم بسته به نوع آن متفاوت هستند. نشانه‌های شما تعیین می‌کند که آیا شما نوع بی‌توجهی، بیش‌فعالی/تکانشی یا ترکیبی را دارید. شدت این اختلال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- خفیف: شما معیارهای بیش‌فعالی را دارید، اما نشانه‌ها تنها اندکی فراتر از حداقل معیارها هستند.
- متوسط: نشانه‌ها در این سطح، باعث اختلال قابل توجه در کار یا تعاملات اجتماعی می‌شوند.
- شدید: بیش‌فعالی شدید، به شدت بر زندگی شغلی یا اجتماعی تأثیر می‌گذارد. افراد با نشانه‌های شدید در بیشتر موارد در حفظ شغل یا روابط دچار مشکل می‌شوند.
علائم بیش‌فعالی نوع بی‌توجهی
نشانه‌های بی‌توجهی می‌توانند روابط اجتماعی، عملکرد شغلی و تحصیلی شما را تحت تأثیر قرار دهند. برای تشخیص نوع بی‌توجهی، باید حداقل شش مورد از موارد زیر را به مدت بیش از شش ماه داشته باشید:
- اشتباهات ناشی از بی‌دقتی: بی‌دقتی و از قلم انداختن جزئیات، که می‌تواند عملکرد کاری یا تحصیلی را مختل کند.
- مشکل در حفظ تمرکز: ممکن است دقت شما در مکالمات، جلسات، سخنرانی‌ها یا مطالعه از بین برود.
- مشکل در گوش دادن هنگام صحبت دیگران: ممکن است به صورت حواس‌پرتی، خیال‌پردازی یا خیره‌شدن به فضا ظاهر شود.
- ناتوانی در انجام کامل کارها: تمایل به آغاز سریع پروژه‌ها دارید، اما به شدت انگیزه‌تان کم می‌شود و کار را نیمه‌کاره رها می‌کنید.
- مشکل در سازماندهی و اولویت‌بندی: برنامه‌ریزی و رسیدن به اهداف، به‌ویژه اهداف چندمرحله‌ای برایتان دشوار است. ممکن است نامرتب یا بی‌نظم به نظر برسید یا در رسیدن به موقع یا تحویل به‌موقع کارها مشکل داشته باشید.
- بی‌علاقگی یا اجتناب از کارهای خسته‌کننده: مانند کارهای خانه، مأموریت‌های تکراری یا کارهایی که نیازمند تمرکز مداوم هستند.
- گم کردن یا فراموش کردن وسایل: ممکن است کیف، تلفن همراه، کلید یا وسایل ضروری را جا بگذارید یا در مکان‌های عجیب قرار دهید (مثلاً کلیدها را در یخچال بگذارید).
- فراموشی در کارهای روزمره: ممکن است قرارها، پرداخت قبض‌ها، انجام خرید یا کارهای خانه را فراموش کنید.
علائم بیش‌فعالی-تکانشی
بیش‌فعالی و تکانشگری در ADHD بسیار رایج هستند. تکانشگری می‌تواند باعث مشکل در مهارت‌های اجتماعی و تعامل با دیگران شود. برای تشخیص نوع بیش‌فعالی-تکانشی، باید حداقل شش مورد از موارد زیر را به مدت بیش از شش ماه تجربه کرده باشید:
- بی‌قراری مداوم: مانند تکان دادن پا، بازی با خودکار، چک کردن مکرر گوشی.
- بی‌قراری جسمی: ناآرامی و ناتوانی در بیهوش ماندن.
- مشکل در انجام آرام فعالیت‌های لذت‌بخش: ممکن است در میان تفریح، بی‌صدا بودن برایتان سخت باشد. به عبارت دیگر، گاهی با خودتان صحبت می‌کنید یا کلمات بی‌معنی می‌گویید.
- سطح فعالیت غیرمعمول بالا: ممکن است همیشه مشغول یا در عجله به نظر برسید و دیگران نتوانند پابه‌پای شما حرکت کنند.
- پرگویی: مانند توضیح بیش از حد یا زیاد صحبت کردن در مورد علاقه‌مندی‌های‌تان.
- ناتوانی در کنترل مکالمات خود: صحبت کردن ناگهانی، قطع کردن سخنان دیگران یا تمام کردن جملات آن‌ها و گفتن چیزی بدون در نظر گرفتن احساسات دیگران.
- ناتوانی در صبر کردن برای نوبت: مانند مشکل ایستادن در صف نان یا انتظار نوبت برای ویزیت پزشک.
علائم بیش‌فعالی ترکیبی
این نوع ADHD وقتی تشخیص داده می‌شود که فرد حداقل شش نشانه از نوع بیش‌فعالی تکانشی و شش نشانه از نوع بی‌توجهی را داشته باشد.
آیا اوتیسم همان بیش‌فعالی یا ADHD است؟
اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی با مشکل در تمرکز، بیش‌فعالی و رفتارهای تکانشی شناخته می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال بیشتر در حفظ تمرکز، کنترل تکانه‌ها و تنظیم سطح فعالیت مشکل دارند. این اختلال معمولاً بر دامنه توجه و خودتنظیمی تأثیر می‌گذارد.
اوتیسم بیشتر شامل چالش‌هایی در برقراری ارتباط و تعاملات اجتماعی، رفتارها و علایق تکراری است. افراد مبتلا به اوتیسم ممکن است در درک نشانه‌های اجتماعی، حفظ تماس چشمی یا شرکت در تعاملات اجتماعی معمول مشکل داشته باشند و بیشتر به روال‌ها و فعالیت‌های تکراری علاقه‌مند باشند.
علائم اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی ممکن است با افزایش سن بهبود یابند و بتوان آن‌ها را با مشاوره و دارو کنترل کرد. در حالی که اوتیسم اختلالی همیشگی است که درمان قطعی ندارد، اما می‌توان با مداخلات تخصصی از فرد پشتیبانی کرد.
گاهی اوقات پیش می‌آید که افراد به‌طور همزمان هر دو اختلال ADHD و اوتیسم را داشته باشند که این موضوع تشخیص و درمان را پیچیده‌تر می‌کند.
عوارض بیش‌فعالی در بزرگسالان
ADHD می‌تواند تأثیرات مختلفی بر زندگی فردی و اجتماعی داشته باشد. این تأثیرات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- عملکرد ضعیف در مدرسه یا محل کار
- بیکاری
- مشکلات مالی
- مشکلات قانونی
- سوءمصرف الکل یا سایر مواد مخدر
- تصادفات مکرر رانندگی یا سایر حوادث
- روابط ناپایدار
- سلامت جسمی و روانی ضعیف
- عکس ذهنی منفی از خود
- تلاش برای خودکشی
بیماری‌های همراه
اگرچه ADHD به‌طور مستقیم باعث مشکلات روانی دیگر نمی‌شود، اما اختلالات دیگر اغلب همراه با ADHD رخ می‌دهند که درمان را دشوارتر می‌کنند. این اختلالات شامل موارد زیر می‌شوند:
- اختلالات خلقی: بسیاری از بزرگسالان مبتلا به ADHD دچار افسردگی، اختلال دو قطبی یا سایر اختلالات خلقی هستند. اگرچه مشکلات خلقی مستقیماً مربوط به ADHD نیستند، اما ناکامی‌های مکرر و ناامیدی‌های ناشی از ADHD می‌توانند افسردگی را تشدید کنند.
- اختلالات اضطرابی: اختلالات اضطرابی در بزرگسالان مبتلا به ADHD شایع است. این اختلالات می‌توانند به صورت نگرانی شدید یا عصبی بودن ظاهر شوند. اضطراب می‌تواند به علت چالش‌ها و موانع ایجاد شده توسط ADHD تشدید شود.
- سایر اختلالات روانپزشکی: بزرگسالان مبتلا به ADHD در معرض خطر بیشتری برای اختلالات روانپزشکی مانند اختلالات شخصیت، اختلال انفجاری متناوب و مصرف مواد مخدر هستند.
- ناتوانی‌های یادگیری: بزرگسالان مبتلا به ADHD ممکن است در امتحانات نمره کمتری نسبت به سن، هوش و تحصیلات خود کسب کنند. مشکلات یادگیری می‌تواند شامل دشواری در درک و برقراری ارتباط باشد.
بهترین و سریع‌ترین درمان برای بیش‌فعالی در بزرگسالان چیست؟
بیش‌فعالی در بزرگسالان را می‌توان با راهکارهای مختلفی کنترل کرد. تغییرات سبک زندگی، محیط کار یا داروها از جمله راهکارهای کنترل آن هستند. انتخاب نوع روش درمانی بستگی به علائم و نوع بیش‌فعالی دارد که در ادامه بیشتر در این رابطه توضیح داده شده است.
تغییرات سبک زندگی
ورزش می‌تواند انرژی شما را به خوبی متمرکز کند. به همین دلیل زمانی را برای فعالیت‌های بدنی اختصاص دهید. ذکر این نکته ضروری است که ورزش به کاهش نشانه‌های اضطراب و افسردگی نیز کمک می‌کند. خواب کافی نیز در درمان بیش‌فعالی در بزرگسالان اهمیت دارد. داشتن ساعت خواب منظم و اتاقی تاریک و آرام می‌تواند سودمند باشد. سعی کنید قبل از خواب از کافئین، غذاهای شیرین و الکل پرهیز کنید. رژیم غذایی سالم و متعادل انتخاب کنید و زمان‌بندی منظمی برای وعده‌های غذایی داشته باشید.
ایجاد تغییرات در محل کار یا دانشگاه
شما می‌توانید از طریق ایجاد تغییرات در محل کار مانند داشتن فضای کاری شخصی در محیط آرام و دریافت پشتیبانی از دیگران برای برنامه‌ریزی و ساختاردهی وظایف، علائم خود را کنترل کنید.
داروها
افراد در جستجوی سریع‌ترین درمان برای علائم بیش‌فعالی، درمان‌های دارویی معمولاً موثرترین و سریع‌ترین راهکار بهبود این اختلال محسوب می‌شوند. داروها با دقت به شرایط شما تجویز می‌شوند و ممکن است نیاز باشد چند دارو را امتحان کنید تا داروی مناسب شما مشخص شود. دقت کنید که مصرف داروهای بیش‌فعالی بدون نظر پزشک می‌تواند خطرات زیادی به همراه داشته باشد.
درمان‌های گفتاری
درمان‌های گفتاری مانند درمان شناختی-رفتاری یا ذهن‌آگاهی ممکن است برای بیش‌فعالی در بزرگسالان پیشنهاد شود.
چه غذاهایی برای بیش‌فعالی بزرگسالان مفید یا مضر است؟
علائم بیش‌فعالی می‌تواند با مصرف غذاهایی که سوخت باکیفیت برای مغز فراهم می‌کنند کاهش یابد. مواد غذایی غنی از پروتئین‌های باکیفیت مانند تخم‌مرغ، شیر، مغزها و دانه‌های روغنی (پسته، بادام، گردو، فندق)، حبوبات (لوبیا سفید، لوبیا قرمز، عدس)، دانه‌ها و محصولات تهیه شده از سویا، انواع گوشت (مرغ، بوقلمون، شترمرغ، ماهی، گوسفند) باعث بهبود تمرکز و کاهش علائم بیش‌فعالی می‌شوند.
انواع سوسیس و کالباس، نوشابه‌های گازدار، نوشیدنی‌های صنعتی، آبمیوه‌های غیرطبیعی، انواع تنقلات ناسالم (چیپس، پفک، کراکر، شکلات، آبنبات و ژله)، غذاهای آماده و نیمه‌آماده برای افراد مبتلا به بیش‌فعالی مناسب نیستند. شیرینی‌های طبیعی مانند کشمش، مویز و خرما مناسب و شیرینی‌جات مصنوعی مانند انواع شکلات، شیرینی، کیک و موارد مشابه نیز برای این افراد نامناسب هستند.
این افراد باید از مصرف برنج سفید، نان سفید، نان باگت، مواد غذایی تهیه شده از آرد سفید گندم پرهیز کنند. در عوض در رژیم غذایی خود از غلات سبوس‌دار مانند انواع نان‌های سبوس‌دار، نان قهوه‌ای، برنج قهوه‌ای، مواد غذایی تهیه شده از آرد کامل گندم، ذرت و موارد مشابه به دلیل داشتن ویتامین‌های گروه B بهره‌مند شوند.
اجتناب از مصرف سیگار و الکل
در بسیاری از مطالعات بر این نکته تأکید شده است که افراد مبتلا به بیش‌فعالی از مصرف سیگار و الکل پرهیز کنند.
سخن پایانی
امیدواریم با مطالعه این مقاله با مهم‌ترین علائم و موثرترین راهکارهای کنترل و درمان این بیماری آشنا شده باشید. دقت کنید که علائم شدید و اختلالات رفتاری گسترده باعث آسیب رساندن به زندگی فردی و اجتماعی شما خواهند شد. به همین دلیل ضروری است در صورتی که علائم ذکر شده را در خود احساس می‌کنید، با متخصص روانپزشک مشورت کنید.
منابع: clevelandclinic , nhs
