راهنمای جامع داروهای ضدافسردگی انواع، مکانیزم اثر و عوارض سوء مصرف, افسردگی یکی از رایجترین اختلالهای روانی است که میتواند در هر سن و جنسیتی بروز کند، هرچند شیوع آن در زنان و در اوایل بزرگسالی بیشتر گزارش شده است. درمان این اختلال نیازمند رویکردی چندجانبه است که دارودرمانی یکی از ستونهای اصلی آن محسوب میشود. پزشکان بر اساس تاریخچه بیماری، شدت علائم و پروفایل عوارض جانبی، داروی مناسب را برای هر بیمار تجویز میکنند.

مکانیزم عملکرد داروهای ضدافسردگی در مغز این داروها با تنظیم سطح انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین در مغز، ارتباط بین نورونها را بهبود میبخشند و در نتیجه علائم افسردگی را کاهش میدهند.

مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIها) این گروه پر تجویزترین داروهای ضدافسردگی هستند. آنها با ممانعت از بازجذب سروتونین، سطح این انتقالدهنده را در فاصله سیناپسیک افزایش میدهند. سرترالین، فلوکستین، سیتالوپرام، اسیتالوپرام، پاروکستین و فلووین از معروفترین اعضای این خانواده هستند. عوارض رایج شامل تهوع، اختلال خواب، عصبیگی، لرزش و مشکلات جنسی میشود که معمولاً در هفتههای اول درمان نمایان میگردند.

مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین (SNRIها) داروهایی مانند ونلافاکسین، دولوکستین، دووونلافاکسین و لوومیلناسیپران همزمان بر سروتونین و نوراپینفرین اثر میگذارند.

داروهای سهحلقهای (TCAها) و چهارحلقهای این داروهای نسل قدیمیتر، زمانی تجویز میشوند که درمانهای خط اول پاسخ ندهند. آمیتریپتیلین، کلومیپرامین، نورتریپتیلین و ماپروتیلین (چهارحلقهای) از این دستهاند. اگرچه اثربخش هستند، اما عوارضی نظیر تاری دید، ضربان قلب نامنظم، یبوست و خطر تشنج دارند و نیازمند نظارت دقیقتر پزشک میباشند.

داروهای با مکانیزم منحصر به فرد بوپروپیون (مسدودکننده بازجذب دوپامین و نوراپینفرین) برای افسردگی، اختلال عاطفی فصلی و کمک به ترک سیگار کاربرد دارد. ویلازدون (آنتاگونیست گیرنده ۵-HT۱A)، نفازودون و ترازودون (آنتاگونیست گیرنده ۵-HT۲) و وورتیوکستین (آنتاگونیست گیرنده ۵-HT۳) گزینههای دیگر هستند که در موارد مقاوم به درمان یا با پروفایل عوارض خاص به کار میروند.

مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIها) قدیمیترین کلاس داروهای ضدافسردگی (مانند ترانیلسیپرومین، فنلزین، سلژیلین) که با مهار آنزیم مونوآمین اکسیداز، سطح سه انتقالدهنده اصلی را بالا میبرند. به دلیل تداخلات جدی دارویی-دارویی و دارویی-غذایی (مانند تیرامین)، امروزه به عنوان خط درمان آخر استفاده میشوند. مکملهای طبیعی خار مریم و بسیاری از بیماران به سراغ مکملهای گیاهی میروند.

خار مریم در برخی مطالعات اثربخشی ملایم داشته، اما تداخلات خطرناک با داروهای ضدتشنج، وارفارین، قرصهای ضدبارداری، استاتینها و داروهای ضدافسردگی نسخهای دارد. نیز در افسردگیهای خفیف تا متوسط میتواند مفید باشد، اما مکانیزم دقیق و تداخلات کامل آن هنوز در حال بررسی است. مصرف هر دو حتماً باید با اطلاع پزشک باشد. معیارهای انتخاب داروی مناسب انتخاب دارو فرآیندی کاملاً شخصیسازی شده است.

پزشک سوابق پزشکی، داروهای همزمان مصرفی، عوارض جانبی پذیرفتنی، هزینه درمان و زمان لازم برای بروز اثر را در نظر میگیرد. خوددارویی یا تغییر دوز بدون نظر متخصص، خطرناک است و میتواند منجر به عوارض جدی شود.

خطرات سوء مصرف و خوددارویی مصرف غیرعلمی داروهای ضدافسردگی پیامدهای خطرناکی دارد سندرم سروتونین افزایش بیش از حد سروتونین (معمولاً ناشی از ترکیب چند داروی سرتونینرژیک) باعث گیجی، انقباض عضله، تب، تشنج و بیهوشی میشود که یک اورژانس پزشکی محسوب میشود. هیپوناترمی کاهش سطح سدیم خون، مخصوصاً در سالمندان، میتواند منجر به سردرد، درد عضله، بیقراری و تشنج گردد.

افزایش خطر دیابت نوع ۲ مطالعات نشان میدهند مصرف طولانیمدت برخی داروهای ضدافسردگی میتواند احتمال ابتلا به دیابت را بالا ببرد. افکار خودکشی در اوایل درمان در هفتههای اولیه مصرف، به ویژه در نوجوانان و جوانان، ممکن است افکار خودکشی تشدید شود. این پدیده ناشی از تغییرات شیمیایی مغز است و نیازمند نظارت نزدیک خانواده و پزشک میباشد. هشدار! این مقاله تنها جنبه اطلاعرسانی دارد.

قبل از آغاز، توقف یا تغییر دوز هر دارویی، حتماً با پزشک روانپزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.