مخملک (تب اسکارلت) در کودکان و بزرگسالان علائم، درمان و پیشگیری کامل, مخملک که به آن تب اسکارلت نیز میگویند، یک عفونت باکتریایی رایج است که بیشتر در کودکان بین ۵ تا ۱۵ سال مشاهده میشود، هرچند بزرگسالان نیز در معرض ابتلا قرار دارند. عامل اصلی این بیماری باکتری استرپتوکوک گروه A است که باعث گلودرد استرپتوکوکی و عفونتهای پوستی دیگر هم میشود.
شناخت علائم، روشهای تشخیص و درمان بهموقع میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. مخملک چیست و چگونه بروز میکند؟ تب اسکارلت یا اسکارلاتینا عفونیتی است که باکتری استرپتوکوک گروه A باعث آن میشود. این باکتری سمی تولید میکند که منجر به جوشهای قرمز و برآمده روی پوست میگردد. بیماری معمولاً با تماس مستقیم با ترشحات تنفسی فرد مبتلا، استفاده از ظروف مشترک یا تماس با زخمهای عفونیف پوستی منتقل میشود.
این جوشها ابتدا به صورت لکههای قرمز صاف روی گردن، قفسه سینه و نواحی پنهان بدن آغاز شده و به سرعت به بازوها، پاها و صورت گسترش مییابند.
بافت جوش زبر و شبیه به آفتابسوختگی یا سنباده است. نکته مشخصه، پریده بودن ناحیه اطراف دهان و قرمزروشنتر بودن جوشها در چروکهای زیر بغل، آرنج و کشاله ران است.
علائم دهان و گلو پوشش سفید روی زبان که پس از چند روز به زبان قرمز، برآمده و شبیه توتفرنگی (زبان توتفرنگی) تبدیل میشود تورم و احمرار شدید لوزهها و گلو وجود پوشش یا چرکهای سفید/زرد روی لوزهها درد و دشواری در بلعیدن علائم عمومی دیگر تب بالا (معمولاً بالای ۳۸.۳ سانتیگراد) لرز و بدندرد سردرد و خستگی معدهدرد، تهوع و گاهی استفراغ تورم غدد لنفاوی گردن کاهش اشتها نقاط قرمز یا بنفش کوچک روی سقف دهان روشهای تشخیص تب اسکارلت پزشک با معاینه فیزیولوژیک و بررسی سوابق بیماری، تشخیص اولیه را میگذارد.
برای تأیید قطعی، آزمایش سریع استرپتوکوکی با استفاده از سوآب گلو انجام میشود که نتیجه آن در چند دقیقه तैयार است. در صورت منفی بودن نتیجه اما وجود شک بالینی، آزمایش کشت گلو که ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول میکشد، یا تست مولکولی PCR درخواست میشود. درمان موثر مخملک درمان اصلی مصرف آنتیبیوتیک است که معمولاً پنیسیلین یا آموکسیسیلین برای ۱۰ روز تجویز میشود. برای افراد آلرژیک به پنیسیلین، آنتیبیوتیکهای ماکرولاید جایگزین میگردند.
مصرف کامل دوره درمان حیاتی است، زیرا عفونت ۲۴ ساعت پس از شروع آنتیبیوتیک دیگر مسری نیست بدون درمان، بیمار تا ۲ تا ۳ هفته عفونی باقی میماند جلوگیری از عوارض جدی مانند تب روماتیسمی، التهاب کلیه، ذاتالریه و عفونتهای مغزی درمانهای حمایتی شامل استراحت، مصرف وفیر مایعات، غذاهای نرم و خنک، قرقره آبنمک برای تسکین گلودرد، و مسکنهای استامینوفن یا ایبوپروفن برای کنترل تب و درد است.
داروهای ضدخارش نیز از پوستانداختن و عفونت ثانویه جلوگیری میکنند.
پیشگیری از انتقال مخملک شستشوی متکرر دست با آب و صابون به مدت ۲۰ ثانیه استفاده از ضدعفونیکننده الکلی در عدم دسترسی به آب عدم اشتراکگذاری ظروف غذا، لیوان و وسایل آرایشی پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه نگهداشتن کودک بیمار در خانه تا ۲۴ ساعت پس از شروع آنتیبیوتیک و برطرف شدن تب جداسازی مسواک و وسایل بهداشتی بیمار عوارض احتمالی در صورت عدم درمان اگر باکتری به سایر أعضاء سرایت کند، عوارض زیر ممکن است رخ دهد آبسه حول لوزهها یا مغز، عفونت گوش و ماستوئیدیت، سینوزیت، ذاتالریه، تب روماتیسمی (با آسیب به قلب و مفاصل)، التهاب کبیبهای کلیه، سپتیسمی، مننژیت، آرتروز، استئومیلیت و سندرم پانداس (اختلالات عصبی- روانی پس از عفونت استرپتوکوکی).
مراقبتهای خانگی برای کودک بیمار ارائه غذاهای نرم و مایع مانند سوپ، پوره و چای برای کاهش درد بلعیدن. اطمینان از هیدراتاسیون کامل با آب، آبنبات و شربتهای خانگی. استفاده از مرطوبکننده هوا در اتاق خواب. کوتاه نگهداشتن ناخنها برای جلوگیری از زخمهای خارش. پوست را تمیز و خشک نگه دارید و از لباسهای باریک و پنبهای استفاده کنید.
زمان مراجعه به پزشک بلافاصله به پزشک مراجعه کنید اگر جوش پوستی با تب همراه باشد، علائم ۲۴ ساعت پس از شروع آنتیبیوتیک بهبود نیافته باشند، علائم جدیدی ظاهر شود یا علائم قبلی تشدید گردد، علائم خشکی دهان، کاهش ادرار یا خستگی شدید مشاهده شد، یا کودک دچار تشنج، سردرد شدید یا سفتی گردن گردید. پاسخ به سوالات متداول آیا ابتلای مجدد به مخملک امکانپذیر است؟
بله، به دلیل وجود نژادهای مختلف باکتری استرپتوکوک، فرد میتواند چندین بار دچار مخملک شود. عفونت قبلی ایمنی دائمی ایجاد نمیکند. کودک چه زمانی میتواند به مدرسه بازگردد؟ حداقل ۲۴ ساعت پس از شروع مصرف آنتیبیوتیک و برطرف شدن کامل تب، بدون نیاز به مصرف داروهای خافض حرارت. مخملک چند روز طول میکشد؟ با درمان آنتیبیوتیکی، تب و علائم حاد در ۳ تا ۵ روز بهبود مییابند.
جوش پوستی حدود یک هفته باقی مانده و پوستانداختن میتواند تا چند هفته ادامه داشته باشد. تورم غدد نیز ممکن است هفتهها بماند. آیا واکسن مخملک وجود دارد؟ در حال حاضر واکسینی برای پیشگیری از مخملک وجود ندارد. آیا مخملک بیماری مسری است؟ بله، مخملک از طریق قطرات تنفسی (عطسه، سرفه) و تماس مستقیم با ترشحات یا زخمهای عفونیف بسیار مسری است.
جمعبندی مخملک بیماری کاملاً قابل درمان است، اما تشخیص و درمان زودرس با آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عوارض جانبی جدی از اهمیت بالایی برخوردار است. والدین باید به علائم اولیه مانند تب ناگهانی، گلودرد شدید و جوش خاص پوستی توجه کرده و بلافاصله مشورت پزشکی بگیرند. رعایت اصول بهداشت فردی و محیطی بهترین استراتژی پیشگیری در مدارس و خانههاست. هشدار! این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین نظر پزشک نیست.
برای تشخیص و درمان دقیق، حتماً با متخصص مشورت کنید.
