قاعدگی نامنظم (الیگومنوره) علل، علائم، تشخیص و روشهای درمان, الیگومنوره اصطلاحی پزشکی است که به قاعدگیهای نادر، غیرمنتظره یا با فواصل طولانیتر از حد معمول اشاره دارد. در یک چرخه طبیعی، قاعدگی معمولاً هر ۲۱ تا ۳۵ روز یکبار رخ داده و ۴ تا ۷ روز ادامه مییابد. اگر فاصله بین دو دوره بیش از ۳۵ روز طول بکشد یا تعداد دورههای سالانه کمتر از ۹ بار برسد، پزشکان این حالت را الیگومنوره نام میگذارند.
این اختلال میتواند دلایل بیخطر و موقت داشته باشد، اما گاهی نشاندهنده مشکلات هورمونی یا بیماریهای زیرین است که نیاز به بررسی دقیق دارند. تفاوت الیگومنوره با آمنوره این دو اصطلاح گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند.
اشتن قاعدگی، الیگومنوره یعنی داشتن قاعدگی اما نامنظم و کم.
شیوع و آمارهای مرتبط برآوردها نشان میدهد حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد از زنان در سن باروری با قاعدگی نامنظم روبرو هستند. این نرخ در زنان مبتلا به مشکل باروری به ۱۰ تا ۲۰ درصد میرسد. ارتباط مستقیمی بین سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) و الیگومنوره وجود دارد؛ به طوری که ۷۵ تا ۸۵ درصد بیماران PCOS دچار بینظمی قاعدگی میشوند. علل اصلی ایجاد قاعدگی نامنظم ۱.
بلوغ و پیشیائسگی در سالهای اولیه پس از منارک (اولین قاعدگی)، سیستم هورمونی هنوز در حال تثبیت است و بینظمی رایج است.
تغییرات سبک زندگی و استرس استرس شدید، خواب ناکافی، سفرهای طولانی، کاهش یا افزایش ناگهانی وزن، و سوءتغذیه میتوانند بر محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-تخمدان تأثیر بگذارند و قاعدگی را دیر یا زود آورند. اختلالهای خوردن مانند آنورکسیا نیز دلیل متداولی برای توقف یا بینظمی قاعدگی هستند. ۳.
ورزش شدید و کموزنی ورزشکاران حرفهای یا افرادی که تمرینات سنگین و روزانه انجام میدهند، گاهی دچار قاعدگیهای بسیار سبک یا قطع موقت میشوند به دلیل کاهش چربی بدن و تغییر سطح هورمونها. ۴. اضافهوزن و چاقی چربی بدن منبعی برای تولید استروژن است. افزایش بیش از حد چربی باعث برهمزدن تعادل هورمونی و بینظمی قاعدگی میشود که با کنترل وزن اغلب بهبود مییابد. ۵.
روشهای پیشگیری بارداری هورمونی مصرف قرصهای ترکیبی، مینیپیل، آ، پچ، حلقه واژن، IUD هورمونی و ایمپلنت میتواند در ماههای اول باعث لکهگیری، قاعدگی سبک یا بینظم شود. تغییر مکرر روش پیشگیری نیز بینظمی را تشدید میکند. ۶. بیماریهای گ و سیستمیک هیپوتیروئیدیسم، هیپرپروتئینینمی، افزایش پرولاکتین، همپرپلازی کظری خلقی، و تومورهای هیپوفیز از دلایل هورمونی هستند.
همچنین عفونتهای مجاری تناسلی، پلیپ رحم، فیبرومها و در موارد نادر تومورهای خبیث نیز میتوانند عامل باشند. علائم و نشانههای همراه علامت اصلی فواصل قاعدگی بیشتر از ۳۵ روز و کمتر از ۹ دوره در سال است.
بسته به علت اصلی، علائم دیگری هم ممکن است دیده شوند جوش و چربیپوست مودگی بیش از حد روی صورت و بدن (هیرسوتیسم) سردرد یا اختلال بینایی (ناشی از تومور هیپوفیز) ترشح شیری از نوک سینه (گالاکتورئ) درد پసلی، نفخ، تغییرات حال و هوا لختههای قهوهای یا مخاطین در خون قاعدگی بسیاری از زنان هیچ علائم اضافهای ندارند و تنها بینظمی قاعدگی را گزارش میدهند.
فرآیند تشخیص توسط پزشک پزشک زنان با بررسی سوابق پزشکی، داروها، وزن، سطح استرس و معاینه بالینی (شامل بازدید از گده تیروئید، نشانههای آندرژنهای بالا و معاینه لگن) به سمت ó میرود.
آزمایشهای معمول عبارتند از آزمایش خون FSH، LH، پرولاکتین، TSH، تستوسترون کل و آزاد، ۱۷-OH پروژسترون، آندروستنیدیون، قند خون ناشتا، پروتئینهای حامل است تست بارداری (بیتا-HCG) سونوگرافی تراواژنال برای ارزیابی تخمدان و رحم در صورت نیاز MRI مغز، هیستروسکوپی، یا بیوپسی بافتی رویکردهای درمانی تغییرات سبک زندگی (خط اول درمان) تنظیم وزن به بازه BMI طبیعی، کاهش استرس با تکنیکهای رिलکساسیون، غذایی متوازن، و کاهش شدت ورزش در موارد ورزشی بیش از حد، اغلب قادرند تعادل هورمونی را بازگردانند.
داروهای هورمونی قرصهای پیشگیری ترکیبی (استروژن+پروژسترون) رایجترین درمان برای تنظیم چرخه، کاهش آندرژنها و پیشگیری از هیپرپلازی بافتی رحم هستند. در موارد خاص، پروژسترون سیکلیک (مثل مدروکسیپروژسترون اس ۱۰ روز در ماه) برای القای قاعدگی تجویز میشود. آگونیستهای برای موارد مقاوم و تحت نظارت دقیق استفاده میشوند.
درمان علت اصلی در صورتی که بینظمی ناشی از هپوتیروئیدیسم، پرولاكتینوم، یا سندرم कुशینگ باشد، درمان بیماری اصلی (مثل لووتیروکسین، کابيرگولین، یا جراحی تومور) به طور خودکار قاعدگی را منظم میکند. برای PCOS اغلب متفرمین به همراه تغییرات سبک زندگی و قرصهای پیشگیری تجویز میشود.
مداخلات جراحی (ندرت) در صورت وجود فیبرومهای سابموکوزال، پهای پرسشگر، یا تومورهای خبیث، عملهای هیستروسکوپیک، میومکتومی یا هیستومی مورد نیاز قرار میگیرد. پیشگیری و مراقبتهای خانگی الیگومنوره به طور کامل قابل پیشگیری نیست، اما ثبت تقویم قاعدگی (با اپلیکیشن یا کاغذ) برای شناسایی الگوهای بینظمی زودهنگام حیاتی است. وزن سالم، مدیریت استرس، تجنب از رژیمهای سخت ضعیفکننده، و مراجعه سالانه به پزشک زنان از اقدامات موثرند.
زمان مراجعه به پزشک اگر قاعدگیتان بیش از ۳۵ روز بیاید، کمتر از ۹ بار در سال داشته باشید، یا ناگهانی بینظم شد، به پزشک مراجعه کنید. همچنین در صورت بروز جوش شدید، موبرویی، ترشح سینه، درد پسلی مزمن یا عدم بارداری پس از یک سال تلاش، مشاوره تخصصی ضروری است. الیگومنوره و باروری بینظمی قاعدگی معمولاً نشاندهنده بیتخمکگذاری یا بینظمی تخمکگذاری است که احتمال بارداری طبیعی را کاهش میدهد.
با این حال، بسیاری از زنان با الیگومنوره با درمان مناسب (تنظیم وزن، داروهای محرک تخمکگذاری مانند لتروزول یا کلومیفین، و تکنیکهای کمکگر باروری) موفق به بارداری میشوند. تشخیص و درمان زودرس علل اصلی (به خصوص PCOS) کلید موفقیت است. هشدار! این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص نیست. پیش از هر اقدامی با پزشک زنان و زایمان یا متخصص مربوطه مشورت کنید.
